người cựu binh cuối cùng của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân – cụ Tô Đình Cắm

Ở thôn 8B, thị trấn Đạ Tẻh, Lâm Đồng, có một ngôi nhà nhỏ luôn tỏa khói hương nghi ngút. Đây là nơi cụ Tô Đình Cắm, 92 tuổi – người Tày cuối cùng còn sống trong số 34 chiến sĩ đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân – lập bàn thờ tưởng nhớ Đại tướng Võ Nguyên Giáp, người thầy, người anh lớn của mình. Khi nghe tin Đại tướng qua đời, cụ Cắm ngồi thẫn thờ trước bàn thờ, thắp hương và nói: “Không ra được với anh Văn, anh Văn ơi…”, nhớ về người chỉ huy mà cả đời kính trọng.

Sinh năm 1922 tại bản Um, Tam Kim, Cao Bằng, Tô Đình Cắm vốn là thanh niên năng nổ trong các tổ chức Hội Thanh niên cứu quốc, Hội Nông dân cứu quốc. Năm 1944, ông gia nhập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, được Đại tướng Võ Nguyên Giáp trực tiếp chỉ dẫn. Ngày ấy, bọn tay sai của Pháp treo giải “300kg muối” cho ai bắt được ông – một phần thưởng cực kỳ quý giá thời đó. Để trốn truy đuổi, ông từng phải ngâm mình trong nước cả ngày, bị hàng trăm con đỉa bám hút máu, nhưng vẫn giữ được mạng sống và tinh thần thép.

Trận đánh đầu tiên mà Tô Tiến Lực tham gia là đồn Phai Khắt, một trận đánh đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam, mở đầu truyền thống “đánh chắc, thắng chắc”. Dưới sự chỉ huy của Đại tướng, ông không chỉ chiến đấu dũng cảm mà còn học được những bài học quý về cách sống cùng dân, vận động quần chúng và biết trân trọng tâm tư, nguyện vọng của người dân – để họ cùng theo cách mạng.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ông tham gia đoàn Nam tiến, chiến đấu ở miền Nam, bị thương nặng ở Rạch Giá. Về quê, ông tiếp tục tham gia chiến dịch Biên giới Thu – Đông 1950, lại bị thương và phải rời quân ngũ lúc mới 28 tuổi. Dù đời binh nghiệp ngắn, nhưng với ông, đó là quãng thời gian đáng tự hào – là người lính đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam, được trực tiếp dìu dắt bởi Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Năm 1991, cụ cùng con trai rời Cao Bằng vào Lâm Đồng, bắt đầu cuộc sống nông dân mới. Dù tuổi cao, sức yếu, nhưng lòng kính trọng và tình cảm với Đại tướng vẫn nguyên vẹn. Mỗi ngày, cụ thắp hương, nhìn di ảnh Đại tướng, nhớ về một thời chiến đấu gian khổ mà hào hùng, một thời của những người lính trẻ “từ rừng núi Cao Bằng đi mở đường cách mạng cho cả nước”.