Người cựu binh và mùa lúa mới

Tôi nghe câu chuyện này từ một cựu chiến binh quê Quỳnh Lưu, Nghệ An. Nhiều năm sau chiến tranh, khi mái tóc đã bạc gần hết, ông thường nói với tôi rằng có một mùa ông không bao giờ quên. Không phải mùa hành quân, không phải mùa bom đạn, mà là mùa lúa mới đầu tiên sau ngày trở về.

Đó là vụ mùa năm 1976.

Sau khi cởi quân phục và trở lại ruộng đồng, ông cùng mẹ bắt đầu làm lại những thửa ruộng đã nhiều năm thiếu bàn tay người đàn ông trong nhà.

Buổi sáng đầu mùa, sương còn phủ mỏng trên cánh đồng.

Ông vác cày ra ruộng.

Tiếng trâu bước chậm trên bờ đất nghe bình yên đến lạ.

Cụ kể:

“Ngày xưa hành quân nghe tiếng dép cao su. Giờ nghe tiếng chân trâu mà thấy lòng nhẹ hẳn.”

Đất sau mùa mưa mềm và thơm.

Ông cúi xuống bốc một nắm bùn, đưa lên ngửi như muốn chắc rằng mình đã thật sự trở về với quê hương.

Mẹ đi phía sau, tay cấy từng hàng mạ thẳng tắp.

Bà nhìn con trai rồi cười:

“Lần này có người phụ rồi.”

Ông cười đáp:

“Con nợ mẹ nhiều vụ mùa quá.”

Câu nói ấy làm mẹ lặng đi một lúc.

Bà hiểu những năm chiến tranh đâu phải lỗi của người con trai.

Nhưng người lính trở về thường mang trong lòng cảm giác mình đã để mẹ già phải chờ đợi và vất vả quá lâu.

Những ngày sau đó, ông làm việc quên mệt.

Sáng ra đồng.

Trưa ăn cơm nắm dưới gốc phi lao.

Chiều lại tát nước, nhổ cỏ, đắp bờ.

Bàn tay từng cầm súng nay cầm lại bó mạ.

Vai từng đeo ba lô nay gánh phân, gánh nước.

Có người trong làng đi ngang trêu:

“Bộ đội về làm ruộng có quen không?”

Ông cười:

“Khó hơn hành quân đấy.”

Mọi người cùng cười vang giữa đồng.

Cụ kể:

“Tiếng cười trên cánh đồng khác hẳn tiếng cười ở Trường Sơn. Ở đây không có gì phải giấu.”

Đến tháng lúa trổ đòng, cánh đồng xanh rì như sóng biển.

Ông đứng rất lâu trên bờ ruộng nhìn những bông lúa non lay trong gió.

Bất giác ông nhớ đến những đồng đội không còn trở về để thấy mùa lúa này.

Ông khẽ nói một mình:

“Anh em ơi, quê mình yên rồi.”

Gió thổi qua đồng như một lời đáp.

Rồi ngày gặt đến.

Buổi sáng, mặt trời vừa lên, cả làng đã rộn ràng tiếng liềm, tiếng gọi nhau, tiếng cười nói vang khắp cánh đồng.

Ông cúi cắt những bụi lúa đầu tiên.

Mùi lúa chín thơm nồng khiến ông bỗng nghẹn nơi cổ.

Cụ kể:

“Bao năm ở Trường Sơn, tôi nhớ nhất mùi lúa quê. Hôm ấy được ngửi lại mà tưởng như mình trẻ lại.”

Mẹ bó lúa, ông gánh lên bờ.

Mồ hôi ướt lưng áo, nhưng lòng nhẹ tênh.

Giữa trưa, hai mẹ con ngồi ăn cơm dưới bóng cây.

Cơm mới dẻo thơm.

Canh rau tập tàng.

Cà muối.

Một bữa ăn rất đạm bạc, nhưng ông nói đó là một trong những bữa cơm ngon nhất đời mình.

Mẹ nhìn cánh đồng vàng óng rồi khẽ bảo:

“Vậy là nhà mình lại có lúa mới.”

Ông nhìn mẹ.

Trong mắt bà không chỉ có niềm vui được mùa, mà còn có niềm vui lớn hơn: đứa con trai đã trở về và đang ngồi bên mình giữa mùa gặt.

Chiều hôm ấy, khi gánh những bó lúa cuối cùng về sân, ông chợt thấy chiếc bóng mình đổ dài trên con đường làng.

Ông nhớ ngày ra đi cũng trên con đường ấy, vai đeo ba lô, lòng đầy quyết tâm.

Giờ đây vai gánh lúa, lòng đầy bình yên.

Hai cuộc đời như gặp nhau trên cùng một con đường.

Nhiều năm sau, tôi hỏi cụ:

“Điều gì làm cụ nhớ nhất về mùa lúa mới đầu tiên ấy?”

Ông không nghĩ lâu.

“Mùi lúa chín.”

Rồi ông nói thêm:

“Và tiếng mẹ nói: ‘Nhà mình lại có lúa mới.’”

Ông im lặng một lúc rồi tiếp:

“Hồi chiến tranh, chúng tôi chiến đấu để đất nước có hòa bình. Nhưng đến khi gặt bó lúa đầu tiên trên ruộng nhà, tôi mới hiểu hòa bình cụ thể là gì.”

Là người sưu tầm lịch sử, tôi hiểu rằng những thành quả lớn của lịch sử cuối cùng cũng trở về với những điều rất giản dị: một mái nhà còn đủ người, một thửa ruộng có người cày cấy và một mùa lúa chín vàng trong tiếng cười của gia đình.

Người cựu binh và mùa lúa mới vì thế không chỉ là câu chuyện về một vụ mùa sau chiến tranh. Đó là câu chuyện về sự hồi sinh của cuộc sống, về hành trình từ chiến hào trở về cánh đồng và về niềm hạnh phúc bình dị mà cả một thế hệ đã đi qua bom đạn để gìn giữ cho quê hương mình.

Và có lẽ, trong ký ức của người cựu chiến binh năm ấy, phần thưởng lớn nhất không phải huân chương trên ngực áo, mà là buổi chiều đứng giữa cánh đồng vàng óng, nghe tiếng gió lùa qua bông lúa và biết rằng từ nay quê hương sẽ đón những mùa lúa mới trong hòa bình.