NGƯỜI ĐẠI ĐỘI TRƯỞNG GIỮA TUYẾN LỬA

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng trên con đường 12A năm ấy, vẫn như còn vang vọng tiếng cuốc xẻng, tiếng xe vận tải và cả tiếng bom rung chuyển núi rừng.

Giữa những ngày tháng ác liệt ấy, có một người chỉ huy mà đồng đội mãi không quên: Phạm Xuân Mai, Đại đội trưởng C759 Thanh niên xung phong.

Ông Mai quê ở Điện Bàn, Quảng Nam, là học sinh miền Nam tập kết ra Bắc năm 1954. Tháng 11 năm 1965, ông được điều về tiếp quản C759. Ấn tượng ban đầu của những người lính về người đại đội trưởng mới là một con người nghiêm nghị, ít nói và quyết đoán. Nhưng phía sau vẻ ngoài cứng rắn ấy là một người luôn hết lòng lo cho đồng đội.

Ngày ấy, C759 làm nhiệm vụ trên tuyến đường 12A, một tuyến giao thông quan trọng phục vụ chi viện cho chiến trường. Bom đạn của máy bay Mỹ ngày đêm trút xuống. Con đường vừa được sửa xong lại bị đánh phá, những hố bom nối tiếp những hố bom.

Ông Mai không chỉ đứng ở sở chỉ huy.

Ông thường trực tiếp đi kiểm tra từng lán trại, từng hầm trú ẩn, từng đoạn đường. Ông nhắc anh em giữ gìn sức khỏe, kiểm tra bếp Hoàng Cầm để tránh lộ khói, rồi có khi ban đêm lại xuống tận nơi anh em đang làm việc để động viên họ.

Ông hiểu rằng muốn giữ được con đường thì trước hết phải giữ được những con người đang ngày đêm bám đường.

Có lần, khi đi cùng đồng đội kiểm tra tuyến đường, ông vẫn bình thản ngồi bên một quả bom nổ chậm để viết báo cáo. Người đồng đội bên cạnh lo lắng khuyên ông tránh đi. Hai người vừa rời khỏi vị trí thì quả bom phát nổ.

Một khoảnh khắc rất nhỏ, nhưng đủ để những người bên cạnh hiểu thế nào là lòng can đảm của người chỉ huy.

Nhưng thử thách lớn nhất đến vào đêm 3 tháng 7 năm 1966, tại đồi Cha Quang.

Khoảng chín giờ tối, khi C759 đang khẩn trương san đường để xe qua, máy bay B-52 bất ngờ đánh xuống. Bom đạn xé toạc màn đêm. Đất đá tung lên, tiếng gọi nhau của những người còn sống hòa lẫn trong tiếng nổ dữ dội.

Sau trận bom, nhiều đồng đội của C759 đã nằm lại.

Đứng trước mất mát ấy, người đại đội trưởng đau đớn vô cùng. Nhưng ông hiểu rằng phía sau mình còn có hàng trăm chuyến xe đang chờ. Con đường không thể bị bỏ lại.

Nén đau thương, ông cùng đồng đội tiếp tục chỉ huy việc khắc phục đường.

Con đường lúc ấy lầy lội đến mức kế hoạch thông xe dự kiến 56 giờ nhưng thực tế phải kéo dài tới 168 giờ. Ông Mai tìm mọi cách để có đá chống lầy, tổ chức lực lượng làm việc ngày đêm. Cuối cùng, con đường lại được khai thông để những đoàn xe tiếp tục đi về phía chiến trường.

Nhưng người đại đội trưởng ấy không chỉ biết đến công việc.

Ông còn tổ chức cho anh em học văn hóa giữa rừng. Sau những giờ lấp hố bom, tiếng đọc bài lại vang lên. Có người chưa biết chữ thì nhờ đồng đội đọc thư nhà. Những câu chuyện giản dị từ quê hương trở thành niềm vui hiếm hoi giữa những ngày bom đạn.

Ông cũng tìm cách cải thiện bữa ăn cho anh em, cho người đi kiếm cá, hái măng, hái rau rừng. Những việc tưởng như rất nhỏ ấy lại khiến người lính cảm nhận được rằng phía sau những mệnh lệnh nghiêm khắc luôn có một tấm lòng của người anh, người đồng đội.

C759 sau đó được tuyên dương là Đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Đồi Cha Quang, nơi ghi dấu sự hy sinh của những thanh niên xung phong C759, về sau trở thành một di tích lịch sử để các thế hệ sau tưởng nhớ những người đã hiến dâng tuổi trẻ cho Tổ quốc.

Còn Phạm Xuân Mai tiếp tục công tác.

Sau này, ông chuyển lên Ban Chỉ huy Công trường 12A. Trong một chuyến đi thực địa, ông đã hy sinh vì tai nạn xe.

Ông ra đi không phải giữa một trận đánh lớn, không phải dưới một trận bom dữ dội. Nhưng cả cuộc đời ông đã gắn với con đường, với những người đồng đội và với những năm tháng mà mỗi ngày sống và làm việc đều là một lần đối mặt với hiểm nguy.

Nhiều năm đã trôi qua.

Những người đồng đội năm xưa giờ đã già. Rừng Trường Sơn đã thay màu, những đoàn xe năm nào không còn chạy trong tiếng bom. Nhưng khi nhắc đến Đại đội trưởng Phạm Xuân Mai, ký ức trong họ vẫn còn nguyên vẹn.

Họ nhớ một người đàn ông ít nói nhưng quyết đoán.

Nhớ chiếc áo mưa giữa rừng.

Nhớ người chỉ huy luôn có mặt ở nơi nguy hiểm nhất.

Và hơn hết, họ nhớ một người đã sống hết mình vì đồng đội.

Có những con người khi còn sống chỉ lặng lẽ làm nhiệm vụ. Nhưng khi họ nằm xuống, người ta mới hiểu rằng chính sự lặng lẽ ấy đã làm nên những điều lớn lao.

Phạm Xuân Mai là một người như thế.

Tên ông cùng tên những người đồng đội C759 đã hòa vào lịch sử của tuyến đường 12A, nơi tuổi trẻ của biết bao con người đã được gửi lại giữa núi rừng.

Hôm nay, khi đất nước đã hòa bình, chúng ta có thể đi trên những con đường không còn tiếng bom.

Nhưng bình yên ấy không tự nhiên mà có.

Nó được đánh đổi bằng mồ hôi, máu và tuổi xuân của những người như Phạm Xuân Mai.

Và vì thế, câu chuyện về ông không chỉ là câu chuyện của một người đã hy sinh.

Đó còn là câu chuyện về lòng can đảm, tình đồng đội và sự tận hiến cho Tổ quốc.

Để mỗi thế hệ hôm nay khi nhắc đến hai chữ hòa bình, cũng biết cúi đầu tưởng nhớ những người đã không trở về.