NGƯỜI DÁM NGHĨ, DÁM LÀM VÀ DẤU ẤN DÒNG ĐIỆN BẮC – NAM

Võ Văn Kiệt, tên khai sinh là Phan Văn Hòa, sinh ngày 23 tháng 11 năm 1922 tại huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long. Sinh ra trong một gia đình nông dân Nam Bộ, ông trưởng thành trong những năm đất nước còn chịu ách thống trị của thực dân Pháp. Từ khi còn trẻ, ông đã tham gia hoạt động cách mạng và từng bước gắn cuộc đời mình với những chặng đường đầy gian nan của dân tộc.

Năm 1940, ông tham gia Nam Kỳ khởi nghĩa. Sau đó, ông tiếp tục hoạt động cách mạng và trải qua những năm tháng kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ. Trong quá trình ấy, Võ Văn Kiệt đảm nhận nhiều nhiệm vụ quan trọng ở Nam Bộ, từng bước trưởng thành trong thực tiễn đấu tranh và lãnh đạo.

Nếu chiến tranh rèn luyện ở ông bản lĩnh của một người cách mạng thì những năm tháng sau ngày đất nước thống nhất lại đặt trước ông một thử thách hoàn toàn khác: làm thế nào để xây dựng lại một đất nước vừa bước ra khỏi chiến tranh và đưa nền kinh tế thoát khỏi những khó khăn kéo dài.

Sau năm 1975, Võ Văn Kiệt có thời gian lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh. Thành phố khi ấy phải đối mặt với rất nhiều khó khăn về sản xuất, đời sống, lương thực, việc làm và cơ chế quản lý kinh tế. Chính từ thực tiễn ấy, tư duy đổi mới của ông ngày càng được hình thành rõ nét.

Ông luôn coi trọng việc nhìn thẳng vào thực tế. Khi một cơ chế không còn phù hợp, cần phải tìm cách tháo gỡ; khi một vấn đề mới xuất hiện, phải tìm cách giải quyết thay vì chỉ chờ đợi. Chính phong cách ấy đã góp phần tạo nên hình ảnh một nhà lãnh đạo năng động, quyết đoán và dám chịu trách nhiệm.

Năm 1986, công cuộc Đổi mới được mở ra. Việt Nam đứng trước yêu cầu phải thay đổi mạnh mẽ để phát triển kinh tế, cải thiện đời sống nhân dân và từng bước hội nhập với thế giới. Võ Văn Kiệt là một trong những người có vai trò quan trọng trong quá trình đó.

Từ năm 1988, ông giữ chức Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, sau đó là Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. Từ năm 1992 đến năm 1997, ông giữ cương vị Thủ tướng Chính phủ. Đây là giai đoạn có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử phát triển của Việt Nam.

Trên cương vị Thủ tướng, Võ Văn Kiệt phải giải quyết rất nhiều bài toán lớn. Một trong những vấn đề cấp thiết nhất lúc bấy giờ là điện.

Đầu những năm 1990, hệ thống điện Việt Nam về cơ bản vẫn được vận hành thành những hệ thống khu vực riêng biệt. Trong khi miền Bắc có nguồn điện lớn, đặc biệt là từ Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, thì miền Trung và miền Nam lại thiếu điện nghiêm trọng. Nhu cầu điện ở miền Nam tăng nhanh cùng với sự phát triển của sản xuất và kinh tế. Tình trạng thiếu điện, cắt điện luân phiên gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống nhân dân và hoạt động sản xuất.

Trong hoàn cảnh ấy, một ý tưởng táo bạo được đặt ra: xây dựng đường dây truyền tải điện siêu cao áp 500kV Bắc – Nam, đưa điện từ khu vực có nguồn điện dồi dào đến những nơi đang thiếu điện và từng bước liên kết hệ thống điện trên toàn quốc.

Đây là một quyết định không hề đơn giản.

Một đường dây dài hàng nghìn kilômét xuyên qua nhiều địa hình phức tạp, đi qua núi rừng, sông suối và nhiều tỉnh, thành phố. Công nghệ 500kV khi đó còn rất mới đối với Việt Nam. Đất nước vừa bước vào Đổi mới, nguồn lực kinh tế còn hạn chế, trong khi quy mô công trình rất lớn.

Không ít người băn khoăn về tính khả thi của dự án. Làm thế nào để thiết kế? Làm thế nào để thi công? Làm thế nào để bảo đảm an toàn? Làm thế nào để huy động đủ nhân lực, vật tư và vốn? Và liệu Việt Nam có thể hoàn thành một công trình lớn như vậy trong thời gian ngắn hay không?

Trong hoàn cảnh ấy, Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã thể hiện một quyết tâm đặc biệt mạnh mẽ.

Ông nhìn thấy điều mà một đất nước đang phát triển rất cần: muốn phát triển kinh tế thì phải có điện; muốn công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì phải xây dựng được một hệ thống điện đủ mạnh.

Ngày 5 tháng 4 năm 1992, Thủ tướng Võ Văn Kiệt phát lệnh khởi công công trình đường dây 500kV Bắc – Nam. Từ thời điểm đó, một trong những công trình lớn nhất của ngành điện Việt Nam bắt đầu được triển khai.

Nhưng quyết định khởi công mới chỉ là bước đầu.

Để biến quyết định ấy thành hiện thực, hàng vạn cán bộ, kỹ sư, công nhân và lực lượng hỗ trợ phải bước vào một cuộc chạy đua với thời gian. Công trình kéo dài khoảng 1.487km, đi qua nhiều địa hình phức tạp và phải xây dựng các trạm biến áp lớn. Hàng nghìn vị trí móng cột phải được khảo sát, thiết kế và thi công. Hàng nghìn cột thép phải được dựng lên, hàng nghìn kilômét dây dẫn phải được kéo qua những vùng địa hình khác nhau.

Đó là một khối lượng công việc khổng lồ.

Công trường trải dài từ Bắc vào Nam. Có nơi là đồng bằng, có nơi là núi cao, rừng sâu, sông lớn. Những người công nhân phải làm việc trong điều kiện thiếu thốn, xa gia đình và đối mặt với nhiều khó khăn của địa hình, thời tiết. Hàng nghìn con người đã dành những tháng ngày đẹp nhất của tuổi trẻ để góp sức cho công trình.

Và phía sau công trường ấy là một sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ.

Thủ tướng Võ Văn Kiệt không chỉ là người đưa ra chủ trương. Ông trực tiếp theo dõi, kiểm tra và thúc đẩy tiến độ của công trình.

Ông yêu cầu các lực lượng phải phối hợp chặt chẽ, tháo gỡ những khó khăn về giải phóng mặt bằng, nhân lực, vật tư và tổ chức thi công. Trong quá trình triển khai, ông nhiều lần trực tiếp đến kiểm tra công trường và làm việc với những người đang thực hiện dự án.

Điều đặc biệt ở Võ Văn Kiệt là ông không chỉ nhìn công trình bằng những con số trên giấy. Ông nhìn thấy phía sau công trình là tương lai của nền kinh tế.

Một đường dây điện không chỉ đơn giản là những cột thép và những sợi dây dẫn. Đó là dòng điện cho nhà máy, cho trường học, bệnh viện, doanh nghiệp, nông nghiệp và hàng triệu gia đình. Nếu có điện, sản xuất có thể phát triển. Nếu có điện ổn định, doanh nghiệp có thể mở rộng. Nếu có điện, những vùng đất còn khó khăn có thêm cơ hội thay đổi.

Vì vậy, đối với Võ Văn Kiệt, đường dây 500kV Bắc – Nam không đơn thuần là một dự án điện lực. Đó là một công trình chiến lược phục vụ sự phát triển lâu dài của đất nước.

Điều đáng khâm phục hơn nữa là công trình được thực hiện trong thời gian rất ngắn. Theo tư liệu của EVN, toàn tuyến dài khoảng 1.487km cùng hệ thống trạm biến áp được hoàn thành sau khoảng hai năm thi công, trong điều kiện vừa khảo sát, vừa thiết kế, vừa tổ chức thi công và lắp đặt.

Hơn 700 ngày đêm, hàng vạn con người đã cùng nhau làm việc để biến một quyết định táo bạo thành hiện thực.

Ngày 27 tháng 5 năm 1994 trở thành một ngày đặc biệt trong lịch sử ngành điện Việt Nam.

Tại Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia, Thủ tướng Võ Văn Kiệt trực tiếp chứng kiến và ra lệnh đóng điện đường dây 500kV Bắc – Nam. Khi hệ thống được hòa thành công, lần đầu tiên hệ thống điện ba miền được liên kết trên quy mô lớn bằng đường dây siêu cao áp 500kV.

Khoảnh khắc ấy không chỉ là niềm vui của ngành điện.

Đó là khoảnh khắc một ý tưởng từng gây nhiều tranh luận đã trở thành hiện thực.

Những cột điện trải dài trên đất nước đã mang dòng điện từ Bắc vào Nam. Hệ thống truyền tải 500kV trở thành một trong những trục quan trọng của hệ thống điện quốc gia, giúp truyền tải nguồn điện đến miền Trung và miền Nam, góp phần giải quyết tình trạng thiếu điện và tạo điều kiện cho sản xuất, kinh tế – xã hội phát triển.

Có thể nói, đường dây 500kV Bắc – Nam là một trong những dấu ấn lớn nhất gắn với tên tuổi Thủ tướng Võ Văn Kiệt trong thời kỳ Đổi mới.

Tuy nhiên, khi nói về công lao của ông đối với công trình này, cần nhớ rằng đây là thành quả của cả một tập thể rất lớn. Thủ tướng Võ Văn Kiệt là người có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đưa ra chủ trương, quyết định và trực tiếp chỉ đạo; còn để công trình hoàn thành, hàng vạn cán bộ, kỹ sư, công nhân, bộ đội, chính quyền địa phương và nhân dân các tỉnh có đường dây đi qua đã cùng góp sức.

Chính sự kết hợp giữa tầm nhìn của người lãnh đạo và sức mạnh của hàng vạn con người đã tạo nên kỳ tích ấy.

Nhìn những cột điện 500kV vươn lên giữa núi rừng và đồng bằng, người ta có thể thấy một phần tinh thần của thời kỳ Đổi mới: không chấp nhận sự trì trệ, không sợ khó khăn và dám thực hiện những công trình lớn để mở đường cho tương lai.

Nhưng Thủ tướng Võ Văn Kiệt không chỉ để lại dấu ấn trong lĩnh vực năng lượng.

Trong những năm ông đứng đầu Chính phủ, Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh cải cách kinh tế, phát triển cơ sở hạ tầng và mở rộng quan hệ đối ngoại. Năm 1995, Việt Nam bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Hoa Kỳ và gia nhập ASEAN, mở ra một giai đoạn mới trong tiến trình hội nhập quốc tế của đất nước.

Những thay đổi ấy diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước thoát khỏi khó khăn của thời kỳ hậu chiến và chuyển mình mạnh mẽ trong công cuộc Đổi mới.

Ở Võ Văn Kiệt có một phẩm chất nổi bật: dám nghĩ đến những điều lớn hơn hoàn cảnh trước mắt.

Khi nhiều người nhìn thấy khó khăn, ông tìm cách nhìn thấy cơ hội. Khi một công trình được cho là quá lớn, ông tìm cách huy động sức mạnh để biến nó thành hiện thực. Khi đất nước thiếu điện, ông không chỉ nghĩ đến việc giải quyết tình trạng thiếu điện trước mắt mà nghĩ đến việc xây dựng một hệ thống điện đủ sức phục vụ nhiều năm phát triển sau đó.

Đó chính là tư duy của một nhà lãnh đạo nhìn về tương lai.

Ngày nay, hệ thống điện Việt Nam đã phát triển rất xa so với những năm đầu Đổi mới. Đường dây 500kV Bắc – Nam cũng tiếp tục được mở rộng với nhiều mạch và dự án mới. Nhưng nếu nhìn lại lịch sử, mạch 1 năm 1994 chính là bước khởi đầu có ý nghĩa đặc biệt, đặt nền móng cho hệ thống truyền tải điện Bắc – Nam hiện đại sau này.

Thủ tướng Võ Văn Kiệt qua đời ngày 11 tháng 6 năm 2008, hưởng thọ 85 tuổi. Nhưng những gì ông để lại không kết thúc cùng cuộc đời ông.

Đó là những công trình, những quyết sách và quan trọng hơn cả là một tinh thần lãnh đạo: dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung của đất nước.

Trong số những dấu ấn ấy, đường dây 500kV Bắc – Nam có một vị trí đặc biệt.

Bởi nếu những công trình lớn là những trang sách của lịch sử phát triển đất nước, thì đường dây 500kV chính là một trong những trang sách nổi bật nhất của thời kỳ Đổi mới. Nó được viết nên bằng quyết tâm của những người lãnh đạo, bằng trí tuệ của các kỹ sư, bằng sức lao động của hàng vạn công nhân và bằng sự đồng lòng của nhân dân.

Những cột điện hôm nay vẫn đứng đó, nối dài từ Bắc vào Nam.

Dòng điện vẫn đi qua những đường dây ấy để phục vụ cuộc sống.

Và phía sau dòng điện tưởng như bình thường ấy là câu chuyện về một thời kỳ đất nước còn nhiều khó khăn nhưng đã dám thực hiện những điều tưởng như không thể.

Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã góp phần biến một ý tưởng táo bạo thành công trình hiện thực. Ông không tự mình dựng lên từng cột điện, không tự mình kéo từng kilomet dây dẫn, nhưng ông là người đã đặt quyết tâm chính trị, đưa ra quyết định quan trọng và thúc đẩy cả hệ thống cùng hành động để công trình đi đến thành công.

Đó chính là giá trị lớn nhất của một người lãnh đạo: không chỉ tự mình làm nên một điều lớn lao, mà còn có khả năng truyền quyết tâm cho cả một tập thể để cùng làm nên điều lớn lao ấy.

Và có lẽ, nhiều năm sau khi những tranh luận của thời kỳ đầu Đổi mới đã lùi xa, hình ảnh những cột điện 500kV vẫn là một biểu tượng đẹp về tinh thần dám nghĩ, dám làm của Việt Nam.

Từ những cột thép vươn cao giữa đất trời, một dòng điện đã nối liền Bắc với Nam. Nhưng sâu xa hơn, công trình ấy còn nối liền một khát vọng: khát vọng xây dựng một Việt Nam mạnh hơn, hiện đại hơn và đủ sức bước vào tương lai. Trong khát vọng ấy, dấu ấn của Thủ tướng Võ Văn Kiệt vẫn còn được nhắc nhớ – như một người đã dám nhìn xa hơn những khó khăn trước mắt để đặt nền móng cho những bước tiến dài của đất nước.