NGƯỜI DẪN ĐƯỜNG TRONG ĐÊM MẬU THÂN

Tác giả: Phạm Quỳnh Phương
Nơi công tác: Trường Tiểu học Nguyễn Thị Minh Khai
Chức vụ: Bí thư Chi đoàn giáo viên

Đêm Sài Gòn cuối tháng Giêng năm 1968.

Phố xá đang bước vào những giờ phút đặc biệt nhất của năm. Tết đã về. Những con đường vốn ồn ào của thành phố dần thưa người hơn. Trong nhiều căn nhà, gia đình quây quần bên mâm cơm đầu năm. Không ai có thể nhìn thấy hết những gì đang diễn ra phía sau vẻ bình thường ấy.

Bởi cũng trong đêm đó, từ những vùng ven, những cánh quân đang lặng lẽ tiến về Sài Gòn.

Phía trước họ là một thành phố với vô số đồn bốt, trạm kiểm soát, lực lượng quân sự và những cơ quan đầu não của Mỹ cùng chính quyền Sài Gòn.

Muốn vào được nội đô, bộ đội cần những người thuộc từng con đường.

Biết từng cây cầu.

Từng ngõ nhỏ.

Từng chốt kiểm soát.

Biết nơi nào có thể vượt qua.

Biết nơi nào phải tránh.

Và trong đội ngũ những người dẫn đường ấy có một người phụ nữ.

Tên bà là Võ Thị Tâm.

Võ Thị Tâm sinh ra tại xã Phước Hiệp, huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre.

Cuộc đời cách mạng của bà bắt đầu rất sớm.

Trong những năm chiến tranh chống Mỹ ngày càng khốc liệt, một cô gái trẻ từ miền quê Nam Bộ bước vào công việc tưởng như bình thường nhưng vô cùng nguy hiểm:

giao liên và trinh sát.

Người làm giao liên không có một trận địa cố định.

Con đường chính là trận địa.

Mỗi chuyến đi có thể phải vượt qua vùng quân địch kiểm soát.

Trong người có thể là một lá thư.

Một mệnh lệnh.

Một sơ đồ.

Một thông tin quân sự.

Những thứ rất nhỏ, nhưng nếu rơi vào tay đối phương, hậu quả có thể liên quan đến cả một đơn vị.

Võ Thị Tâm đi trên những con đường như thế suốt nhiều năm.

Bà phải học cách quan sát.

Nhìn một trạm kiểm soát để biết hôm nay quân địch đông hay ít.

Nhìn một con đường để đoán có bị theo dõi hay không.

Biết khi nào phải đi nhanh.

Khi nào phải dừng lại.

Và quan trọng hơn cả—

phải biết giữ bình tĩnh.

Bởi người trinh sát giữa lòng địch không được phép để sự sợ hãi hiện lên trên gương mặt.

Từ năm 1964 đến năm 1967, Võ Thị Tâm nhiều lần hoạt động ngay trong khu vực Sài Gòn.

Có lần bà nhận nhiệm vụ trèo lên cột cờ để gắn cờ cách mạng.

Một lá cờ nhỏ.

Nhưng giữa một thành phố do đối phương kiểm soát, treo được lá cờ ấy đồng nghĩa với việc phải bước tới nơi mà chỉ một sơ suất cũng có thể khiến mình bị bắt.

Bà vẫn làm.

Lá cờ được gắn lên.

Rồi những cuộc truy lùng bắt đầu.

Có những lần Võ Thị Tâm bị đối phương phát hiện dấu vết.

Bà chạy qua những con hẻm.

Lẩn vào những khu dân cư.

Có lúc phải tìm đến những gia đình hoàn toàn không phải người thân của mình để lánh nạn.

Và chính những người dân ấy đã mở cửa.

Che giấu.

Cưu mang.

Giúp người nữ giao liên tiếp tục sống và tiếp tục nhiệm vụ.

Sau này, khi nhớ lại những năm tháng ấy, Võ Thị Tâm vẫn xúc động bởi bà hiểu rằng một người hoạt động bí mật có thể gan dạ đến đâu cũng không thể tồn tại giữa lòng địch nếu phía sau không có nhân dân.

Cuối năm 1967.

Một kế hoạch lớn được chuẩn bị.

Không phải một trận đánh đơn lẻ.

Mà là một cuộc tiến công đồng loạt vào nhiều thành phố, thị xã và vị trí quan trọng trên toàn miền Nam.

Mục tiêu là tạo một đòn bất ngờ có sức mạnh chiến lược.

Thời điểm được lựa chọn:

Tết Mậu Thân năm 1968.

Sài Gòn – Gia Định là một trong những địa bàn đặc biệt quan trọng.

Đây là nơi tập trung nhiều cơ quan đầu não của Mỹ và chính quyền Sài Gòn.

Đánh vào Sài Gòn đồng nghĩa với việc phải đưa lực lượng từ vùng ven vượt qua hệ thống kiểm soát dày đặc để tiến sâu vào nội đô.

Và đây chính là lúc những người trinh sát, giao liên như Võ Thị Tâm trở thành mắt xích không thể thiếu.

Bà được giao nhiệm vụ dẫn đường cho cánh quân của Phân khu 2 tiến vào nội đô Sài Gòn.

Một nhiệm vụ nghe rất ngắn:

Dẫn đường.

Nhưng phía sau hai chữ ấy là mạng sống của rất nhiều người.

Đi sai một con đường—

có thể gặp chốt địch.

Chậm vài phút—

có thể mất yếu tố bất ngờ.

Lộ đội hình—

cả cánh quân có thể bị chặn lại trước khi tới mục tiêu.

Người dẫn đường phải đi trước.

Và nếu phía trước có nguy hiểm—

người dẫn đường cũng thường là người phát hiện đầu tiên.

Đêm Tổng tiến công bắt đầu.

Những đơn vị được lệnh tiến vào thành phố.

Không còn thời gian cho những kế hoạch trên giấy.

Mọi thứ giờ đây phụ thuộc vào từng bước chân thực tế.

Võ Thị Tâm dẫn đường.

Những con đường bà từng đi trong những năm hoạt động bí mật giờ mang một ý nghĩa hoàn toàn khác.

Trước đây, bà đi một mình hoặc cùng một vài đồng đội.

Đêm ấy—

phía sau bà là cả một lực lượng chiến đấu.

Những người lính mang súng.

Đạn.

Lựu đạn.

Trang bị.

Họ không quen từng ngóc ngách của thành phố.

Nhưng người nữ trinh sát đi phía trước thì quen.

Bà biết đoạn đường nào cần vượt nhanh.

Biết nơi nào có thể gặp quân tuần tra.

Biết những lối đi mà một đơn vị có thể bí mật tiến qua.

Từng bước.

Từng đoạn đường.

Cánh quân tiến sâu hơn.

Xung quanh vẫn là một Sài Gòn của những ngày Tết.

Nhưng chiến tranh đang tới rất gần.

Rồi tiếng súng nổ.

Không chỉ ở một nơi.

Tại Sài Gòn, các lực lượng biệt động và vũ trang đồng loạt tiến công nhiều mục tiêu quan trọng như Dinh Độc Lập, Bộ Tổng tham mưu, Đài Phát thanh và Tòa Đại sứ Mỹ. Trên toàn miền Nam, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy diễn ra đồng loạt tại hàng loạt thành phố, thị xã và thị trấn.

Những nơi từng được đối phương coi là hậu phương an toàn bỗng trở thành chiến trường.

Sài Gòn rung chuyển.

Võ Thị Tâm tiếp tục nhiệm vụ giữa một thành phố đã không còn yên tĩnh như vài giờ trước.

Tiếng súng vọng qua những khu phố.

Các tuyến đường bị phong tỏa.

Đối phương tăng cường quân kiểm soát.

Việc di chuyển trở nên nguy hiểm hơn từng phút.

Nhưng lực lượng phía trước vẫn cần thông tin.

Đơn vị phía sau vẫn cần đường đi.

Người giao liên lại tiếp tục.

Chiến tranh trong đô thị rất khác núi rừng.

Ở rừng, một người có thể tìm cây để ẩn nấp.

Có thể men theo khe núi.

Trong thành phố, mỗi ngã tư có thể có quân địch.

Mỗi căn nhà có thể có người theo dõi.

Một người đi sai giờ.

Một ánh mắt thiếu bình tĩnh.

Một giấy tờ có dấu hiệu bất thường.

Đều có thể khiến mọi việc kết thúc.

Nhưng cũng chính trong thành phố ấy, Võ Thị Tâm có một thứ mà đối phương không thể kiểm soát hoàn toàn.

Lòng dân.

Có những cánh cửa mở ra khi bà cần trú ẩn.

Có những gia đình giúp một người hoàn toàn xa lạ chỉ vì biết đó là người của cách mạng.

Có người đưa nước.

Có người báo đường.

Có người đứng ngoài quan sát quân địch để người chiến sĩ bên trong được an toàn.

Võ Thị Tâm từng nói rằng chính nhờ sự cưu mang, đùm bọc của nhân dân mà bà có thể hoàn thành những nhiệm vụ trong lòng địch.

Và có lẽ không có câu nào nói đúng hơn về chiến trường Sài Gòn năm ấy.

Bởi những người làm nên Mậu Thân không chỉ có những người trực tiếp bóp cò.

Còn có những người dẫn đường.

Người nuôi giấu.

Người vận chuyển vũ khí.

Người tải thương.

Những bà mẹ.

Những người chị.

Những gia đình có căn hầm bí mật ngay dưới nền nhà.

Tất cả cùng tạo nên một trận địa khổng lồ giữa thành phố.

Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 diễn ra vô cùng quyết liệt và quân ta chịu những tổn thất lớn. Nhưng về chiến lược, đòn tiến công đồng loạt vào các đô thị đã gây chấn động mạnh, tác động sâu sắc tới nước Mỹ và cục diện chiến tranh, góp phần buộc Mỹ phải xuống thang và đi vào quá trình đàm phán. Các nghiên cứu chính thức cũng nhìn nhận đây là một bước ngoặt lớn của cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Nhưng đối với Võ Thị Tâm, lịch sử lớn lao ấy còn được nhớ bằng những điều rất cụ thể.

Một con đường.

Một căn nhà.

Một người đồng đội.

Một lần thoát chết.

Một người dân từng mở cửa cho mình.

Và những người đã bước theo bà vào thành phố nhưng không phải tất cả đều trở về.

Nhiều năm sau chiến tranh, Võ Thị Tâm được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Người nữ giao liên năm nào sống đủ lâu để nhìn thấy thành phố mình từng hoạt động bí mật trở thành Thành phố Hồ Chí Minh của một đất nước thống nhất.

Những con đường bà từng phải đi trong sự theo dõi của quân địch hôm nay đầy người qua lại.

Không còn trạm kiểm soát.

Không còn phải giấu tài liệu trong người.

Không còn phải nhìn phía sau xem có ai bám theo.

Không còn những đêm phải chạy vào một căn nhà xa lạ để tránh truy lùng.

Nhưng có lẽ người sống qua chiến tranh hiểu sự bình thường ấy quý giá hơn bất cứ ai.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua từ Tết Mậu Thân 1968.

Những người sinh ra hôm nay có thể nghe ba chữ “Tết Mậu Thân” như tên một sự kiện trong sách lịch sử.

Một bài học.

Một mốc thời gian.

Một dòng chữ bên cạnh năm 1968.

Nhưng lịch sử chưa bao giờ chỉ có những con số.

Phía sau một cuộc Tổng tiến công là từng con người.

Một người lính cầm súng.

Một cô gái mang thư.

Một bà mẹ giấu vũ khí.

Một gia đình mở cửa giữa đêm để che chở cho người cách mạng.

Và một người trinh sát phải bước vào thành phố trước cả đội quân để chỉ cho họ con đường.

Võ Thị Tâm là một người như thế.

Bà không cần mang một khẩu pháo nặng trên vai.

Không đứng giữa một điểm cao.

Không lấy thân mình che lỗ châu mai.

Nhưng chỉ cần một ngã rẽ của bà sai—

những người phía sau có thể không tới được mục tiêu.

Bởi vậy, có những chiến công không bắt đầu bằng tiếng súng.

Nó bắt đầu bằng việc một con người biết đường và dám đi trước.

Ngày hôm nay, mỗi khi Tết đến, những con đường của Thành phố Hồ Chí Minh rực rỡ hoa và ánh sáng.

Người ta trở về nhà.

Trẻ em mặc quần áo mới.

Những gia đình chờ thời khắc giao thừa.

Một cái Tết bình thường.

Nhưng đã từng có một cái Tết khác.

Một đêm giao thừa mà hàng nghìn người không trở về nhà.

Họ đi về phía chiến trường.

Võ Thị Tâm cũng đi.

Bà bước trên những con đường quen thuộc của Sài Gòn.

Nhưng phía sau không phải một người thân.

Mà là những người lính đang tiến vào một trận đánh có thể không trở về.

Người nữ trinh sát ấy đi trước.

Không phải vì phía trước an toàn.

Mà bởi phía trước nguy hiểm nên cần một người biết đường đi trước.

Đó có lẽ là điều giản dị nhất để nhớ về Võ Thị Tâm.

Và cũng là điều đẹp nhất.

Trong đêm Mậu Thân năm ấy—

có một người phụ nữ đã dẫn những người lính đi qua bóng tối để tiến về phía lịch sử.