NGƯỜI DÂN GÙI LƯƠNG THỰC CHO BỘ ĐỘI

Tôi là Trần Văn Lẫm, sinh năm 1928, quê ở xã Minh Khai, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình (nay là Xã Hưng Hà tỉnh Hưng Yên). Cả đời tôi gắn với ruộng đồng, với đôi quang gánh, cái thúng, cái bao tải. Nhưng có những năm tháng, đôi vai tôi không chỉ gánh lúa cho gia đình, mà còn gánh cả sự sống của bộ đội ngoài mặt trận.

Người ta hay nói về chiến tranh bằng tiếng súng. Còn với chúng tôi – những người dân công – chiến tranh được đo bằng số bữa ăn của bộ đội.

1. Khi cái đói trở thành kẻ thù thứ hai

Những năm 1969–1972, bom đạn đánh phá liên miên. Ruộng đồng tan hoang, đường tiếp tế bị cắt. Bộ đội ở tuyến trước thiếu gạo, thiếu muối, thiếu cả nước mắm.

Có lần cán bộ về làng, nói rất khẽ:
– Đơn vị trên rừng đang đói. Cần dân công gùi lương thực.

Không cần ghi tên. Ai khỏe thì đi. Ai yếu thì góp gạo. Nhà nào có củ sắn, khoai khô đều đem ra.

Chúng tôi hiểu: nuôi được bộ đội là giữ được làng.

2. Chuẩn bị cho một chuyến gùi

Mỗi chuyến đi thường diễn ra ban đêm. Lương thực được chia nhỏ: gạo bọc nilon, muối gói lá chuối, mắm cho vào chai nhỏ.

Tôi gùi gần 30 cân, vai trần, chân đất. Vợ tôi đưa cho tôi nắm cơm độn sắn, dặn:
– Đi cẩn thận, có chuyện gì thì bỏ gạo mà chạy.

Tôi gật đầu, nhưng trong bụng nghĩ: bỏ gạo thì bộ đội lấy gì ăn.

3. Con đường không có trên bản đồ

Chúng tôi đi theo lối mòn, bờ ruộng, mép đê, xuyên rừng. Có đoạn phải lội qua bùn đến đầu gối. Có đoạn phải bò vì máy bay bay thấp.

Mỗi bước đi là một lần nín thở. Bom có thể rơi bất cứ lúc nào. Nhưng không ai quay lại.

4. Khi bom rơi trên đầu dân công

Có lần, đang đi thì nghe tiếng máy bay gầm. Cả đoàn lao xuống mương. Bom nổ phía trước, đất đá bắn lên như mưa.

Tôi nằm úp mặt xuống bùn, tay vẫn giữ chặt quai gùi. Tôi nghĩ: nếu chết, gạo này cũng phải đến tay bộ đội.

Khi bom ngớt, chúng tôi lại đứng lên, phủi bùn, tiếp tục đi.

5. Những người không quay về

Không phải chuyến nào cũng đủ người trở lại. Có người trúng mảnh bom. Có người kiệt sức ngã dọc đường.

Chúng tôi chôn đồng đội ngay bên đường, đánh dấu bằng cành cây. Gạo vẫn tiếp tục được chuyển đi.

Chiến tranh dạy chúng tôi nuốt nước mắt vào trong.

6. Khoảnh khắc trao gạo

Khi tới nơi tập kết, bộ đội ra đón. Họ gầy, mắt trũng sâu. Khi mở bao gạo, có người lặng đi.

Một chiến sĩ trẻ cầm tay tôi:
– Nhờ các bác mà chúng cháu sống.

Tôi cười:
– Các chú sống là dân còn yên.

7. Chia nhau từng bát cơm

Có hôm gạo ít, bộ đội chia nhau từng bát. Có chiến sĩ nhường phần cho đồng đội.

Chúng tôi nhìn mà thắt ruột. Trở về làng, ai có thêm gì lại gom góp cho chuyến sau.

8. Người già, phụ nữ cũng gùi gạo

Không chỉ đàn ông. Phụ nữ, người già cũng tham gia. Có bà mẹ gùi gạo bằng đôi quang tre, lưng còng nhưng bước không chậm.

Có cô gái mới mười bảy, mười tám tuổi, vai sưng đỏ, nhưng vẫn cắn răng đi.

Cả làng như một đoàn tiếp tế không tên.

9. Khi cái đói bị đánh bại

Có thời điểm khó khăn nhất, mỗi người dân chỉ ăn một bữa loãng. Nhưng bộ đội không bị đói.

Chúng tôi tin: miễn là bộ đội còn sức chiến đấu, ngày thắng lợi sẽ đến.

10. Ngày hòa bình

Ngày đất nước yên bình, tôi trở lại con đường xưa. Lối mòn đã thành ruộng, hố bom thành ao cá.

Không ai nhắc đến những chuyến gùi. Nhưng tôi biết: mỗi hạt gạo ấy đều mang theo mồ hôi và máu của dân.

11. Lời kết của người dân công

Chúng tôi không nghĩ mình là anh hùng. Chúng tôi chỉ nghĩ đơn giản:
Bộ đội đánh giặc cho mình, thì mình nuôi bộ đội.

Chiến tranh có thể được kể bằng chiến công,
nhưng thắng lợi được làm nên từ những gùi gạo lặng thầm.

Và nếu phải gùi lại lần nữa,
tôi vẫn sẽ đặt gánh nặng lên vai mình, chứ không đặt lên vai người lính.