NGƯỜI DÂN SƠN VĨ TRONG KÝ ỨC VỀ LŨNG LÀN

Những câu chuyện về Lũng Làn năm 1979 thường được kể lại qua ký ức của những người lính từng trực tiếp cầm súng chiến đấu.

Nhưng Lũng Làn không chỉ có những người lính.

Bao quanh đồn là những bản làng, nơi đồng bào các dân tộc đã sinh sống qua nhiều thế hệ. Khi chiến sự xảy ra, họ cũng trở thành những người trực tiếp chứng kiến và trải qua những ngày tháng khốc liệt nơi biên giới.

Trong số những người còn lưu giữ ký ức ấy có bà Hoàng Thị Tương, một người dân địa phương.

Qua lời kể của bà và những tư liệu được ghi lại, có thể thấy mối quan hệ giữa cán bộ, chiến sĩ Đồn Lũng Làn với người dân Sơn Vĩ không chỉ hình thành khi tiếng súng bắt đầu.

Những người lính biên phòng công tác ở đây sống giữa đồng bào, gắn bó với địa bàn và người dân các bản. Vì thế, khi tình hình biên giới trở nên căng thẳng, người dân cũng là những người sớm nhận thấy những dấu hiệu bất thường.

Trước khi trận chiến nổ ra, tin tức từ nhân dân đã trở thành một trong những nguồn thông tin giúp cán bộ, chiến sĩ nắm tình hình.

Những dấu hiệu bất thường bên kia biên giới được báo về.

Đồn tăng cường quan sát.

Các phương án phòng thủ từng bước được triển khai.

Rồi sáng 17 tháng 2 năm 1979, tiếng súng vang lên.

Chiến sự nhanh chóng tác động trực tiếp đến cuộc sống của người dân quanh khu vực Lũng Làn.

Lúc này, một nhiệm vụ quan trọng của cán bộ, chiến sĩ không chỉ là giữ đồn, giữ biên giới mà còn phải bảo vệ tính mạng của nhân dân.

Người dân được tổ chức sơ tán khỏi những khu vực nguy hiểm.

Trong hoàn cảnh ấy, bộ đội và nhân dân dựa vào nhau.

Cán bộ, chiến sĩ chiến đấu bảo vệ địa bàn và hỗ trợ đưa dân đến nơi an toàn. Người dân bằng sự hiểu biết về từng con đường, từng bản làng và địa hình nơi mình sinh sống cũng hỗ trợ những người lính đang làm nhiệm vụ.

Những ngày chiến đấu ở Lũng Làn vì vậy không chỉ là ký ức của một đơn vị quân đội.

Đó còn là ký ức của cả một cộng đồng sống ngay trên vùng đất xảy ra chiến sự.

Ngày 5 tháng 3 năm 1979, trận chiến bước vào một giai đoạn đặc biệt quyết liệt.

Đồn trưởng Lộc Viễn Tài hy sinh sau khi ở lại chiến đấu để hai chiến sĩ Nguyễn Xuân Hòa và Phạm Văn Phương rút khỏi vòng vây.

Cũng trong ngày ấy, Phó Đồn trưởng Nguyễn Hồng Cẩm hy sinh khi ở lại chặn đánh, tạo điều kiện cho lực lượng của đơn vị phá vây.

Nhiều cán bộ, chiến sĩ khác cũng ngã xuống.

Khi tiếng súng dần lùi xa, một công việc đau xót bắt đầu.

Tìm kiếm và an táng những người đã hy sinh.

Trong công việc ấy không chỉ có những người lính.

Người dân địa phương cũng tham gia.

Bà Hoàng Thị Tương là một trong số đó.

Theo lời kể được các tư liệu về Lũng Làn ghi lại, bà đã tham gia an táng Lộc Viễn Tài cùng một số cán bộ, chiến sĩ hy sinh.

Chi tiết ấy khiến ký ức của người dân Sơn Vĩ về người Đồn trưởng trở nên đặc biệt.

Lộc Viễn Tài không phải người sinh ra ở Sơn Vĩ.

Ông được điều đến đây nhận nhiệm vụ.

Thời gian làm Đồn trưởng Lũng Làn cũng không dài.

Nhưng chính trên vùng đất này, ông đã cùng đồng đội chiến đấu.

Và cũng trên vùng đất này, ông hy sinh.

Những người dân từng được bộ đội bảo vệ trong những ngày chiến sự sau đó lại trở thành những người cùng lo hậu sự cho những người lính đã ngã xuống.

Giữa họ hình thành một mối liên hệ mà nhiều năm sau chiến tranh vẫn còn được nhắc lại.

Một bên là những người lính từ nhiều miền quê đến bảo vệ biên giới.

Một bên là đồng bào sinh sống ngay trên mảnh đất biên cương ấy.

Khi chiến tranh đến, họ đứng về phía nhau.

Bởi vậy, ký ức về Lũng Làn không chỉ nằm trong những bản báo cáo chiến đấu hay hồ sơ khen thưởng.

Nó còn nằm trong trí nhớ của những người dân từng sống qua những ngày tháng ấy.

Có người nhớ bộ đội đã giúp dân sơ tán.

Có người nhớ những ngày chiến sự diễn ra quanh bản.

Có người tham gia tìm kiếm, an táng những người đã hy sinh.

Và có những người như bà Hoàng Thị Tương đã mang những ký ức ấy đi qua nhiều thập niên.

Năm tháng trôi qua, những người lính năm xưa ngày một ít đi.

Những nhân chứng trong nhân dân cũng dần cao tuổi.

Nhưng chính lời kể của họ giúp bổ sung một phần rất quan trọng cho lịch sử Lũng Làn: góc nhìn của những người dân sống ngay giữa nơi trận chiến xảy ra.

Từ góc nhìn ấy, Lộc Viễn Tài không chỉ là một Đồn trưởng được điều đến làm nhiệm vụ.

Ông là một người lính đã chiến đấu để bảo vệ vùng đất họ đang sống.

Là người đã hy sinh trên chính mảnh đất ấy.

Và sau khi ông ngã xuống, những người dân Sơn Vĩ đã cùng đồng đội của ông đưa người Đồn trưởng về với đất.

Bởi vậy, hơn bốn mươi năm sau, câu chuyện về Lộc Viễn Tài vẫn được kể ở Sơn Vĩ.

Không chỉ bởi tên ông đã được ghi trong lịch sử.

Mà bởi người dân nơi đây đã trực tiếp sống trong những ngày tháng ấy, chứng kiến cuộc chiến đấu và cùng những người lính tiễn đưa những người đã hy sinh.

Từ đó, Lộc Viễn Tài và những chiến sĩ Lũng Làn đã trở thành một phần trong ký ức của chính vùng đất biên cương mà họ từng chiến đấu để bảo vệ.