NGƯỜI DÁNG ĐỨNG HIÊN NGANG
Dấu ấn nghĩa quân Trần Can và khí phách kiên cường của người nông dân Việt Nam
Không phải kể chuyện vua chúa, cũng chẳng phải về chiến lược hay chính trị cao siêu, mà đây là một chuyện về một người anh hùng bình dị mà phi thường — Trần Can, một người nông dân đã biến lòng yêu nước thành vũ khí mạnh mẽ nhất trong kháng chiến chống Pháp.
Giờ nghe “nông dân” là có bạn tưởng tượng ngay ra một bác áo nâu, đầu đội nón lá, cầm cuốc ra đồng đúng không? Ừ thì đúng rồi đấy, Trần Can đúng kiểu “chân lấm tay bùn”, nhưng đặc biệt ở chỗ: ông cầm cuốc xong… tiện tay cầm luôn súng chống giặc.
Ông sinh năm 1888 ở làng Vạn Ninh, xã An Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình. Khi Pháp kéo vào, đốt làng, cướp của, đánh người — ông không chịu nổi cảnh dân mình bị hành hạ nên đứng lên tổ chức nghĩa quân. Mà các em biết không, hồi ấy không có mạng xã hội để kêu gọi, không có livestream để “triệu hồi đồng bào”, ông chỉ có cái… miệng hô và lòng dân theo!
Vậy mà chỉ trong thời gian ngắn, nghĩa quân Trần Can nổi lên khắp vùng, khiến bọn lính Pháp ở Quảng Bình nghe tên đã “toát mồ hôi trong áo giáp”. Có lần, ông bị địch bao vây, chỉ có vài chục người, thế mà ông hô to:
“Anh em ơi, ta ít nhưng lòng ta lớn, súng ít nhưng chí ta cao!”
Và đoán xem sao? Bên kia tưởng quân ta đông, rút lui trong… hoảng loạn. Một chiến thắng nhờ… âm lượng!
Nhưng điều đáng kính nhất ở ông, không chỉ là mưu trí mà là tấm lòng vì dân. Ông luôn dặn nghĩa quân: “Đánh giặc thì đánh thật, nhưng không được động đến dân.” Có lần, một tên Pháp bị bắt, dân làng định xử luôn, ông ngăn lại:
“Chúng ta đánh giặc vì nước, không phải để hả giận.”
Câu nói ấy khiến ai cũng nể phục — vì trong khói lửa chiến tranh, ông vẫn giữ được lòng nhân hậu của người nông dân.
Cuối cùng, năm 1916, trong một trận đánh ác liệt, ông bị bắt và hy sinh anh dũng ở Đồng Hới. Trước khi bị xử tử, ông vẫn ngẩng cao đầu nói:
“Người ta có thể giết tôi, nhưng không giết nổi tinh thần yêu nước của dân ta!”
Anh hùng đâu phải chỉ là người mặc áo bào, cưỡi ngựa ra trận. Đôi khi, anh hùng chỉ là một người dân quê dám đứng thẳng khi cả làng cúi đầu.
Lịch sử nước mình đẹp lắm, vì nó được viết không chỉ bằng máu, mà bằng cả lòng tự trọng và trí tuệ của những con người như Trần Can.
