“Người dành cả cuộc đời cho hạt lúa và người nông dân”

Trong hành trình khoa học của mình, Giáo sư Võ Tòng Xuân không chọn cách chỉ làm việc trong phòng thí nghiệm. Ông dành nhiều thời gian đến với đồng ruộng, gặp gỡ nông dân và tìm hiểu những khó khăn mà họ đang đối mặt. Với ông, một công trình nghiên cứu chỉ thực sự có ý nghĩa khi kết quả có thể đi vào sản xuất và giúp người dân nâng cao hiệu quả lao động.

Đồng bằng sông Cửu Long là vùng sản xuất lúa quan trọng của Việt Nam nhưng cũng thường xuyên đối mặt với những vấn đề về giống cây trồng, sâu bệnh, nước, đất và điều kiện canh tác. Giáo sư Võ Tòng Xuân cùng các cộng sự đã nghiên cứu, thử nghiệm và phổ biến nhiều tiến bộ kỹ thuật phù hợp với điều kiện của vùng. Ông đặc biệt chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ nông nghiệp và hướng dẫn nông dân tiếp cận kiến thức khoa học.

Điều đáng quý ở ông là cách đưa khoa học đến gần người dân. Những kiến thức chuyên môn vốn có thể rất khó hiểu được ông cố gắng diễn giải thành những hướng dẫn cụ thể để nông dân có thể áp dụng trên đồng ruộng. Nhà khoa học không đứng ngoài sản xuất mà trở thành người đồng hành cùng người nông dân.

Trong quá trình phát triển nông nghiệp Việt Nam, tư duy sản xuất cũng dần thay đổi. Không chỉ chạy theo năng suất, người nông dân ngày càng quan tâm đến chất lượng, hiệu quả kinh tế, thị trường và phát triển bền vững. Giáo sư Võ Tòng Xuân nhiều lần nhấn mạnh rằng nông nghiệp muốn phát triển phải gắn với thị trường, khoa học - công nghệ và tổ chức sản xuất.

Câu chuyện ấy cho thấy giá trị lớn nhất của khoa học không nằm ở những thuật ngữ phức tạp mà ở khả năng giải quyết những vấn đề thực tế. Một giống cây phù hợp, một phương pháp canh tác hiệu quả hay một cách sử dụng tài nguyên hợp lý đều có thể tạo ra thay đổi lớn đối với cuộc sống của hàng nghìn hộ gia đình.

Trong những năm cuối đời, Giáo sư Võ Tòng Xuân vẫn dành nhiều tâm huyết cho nông nghiệp và giáo dục. Ông luôn trăn trở về việc đào tạo thế hệ trẻ có kiến thức, có tư duy thực tiễn và có khả năng đưa khoa học vào cuộc sống.

Đối với tuổi trẻ hôm nay, câu chuyện của ông mang một thông điệp đặc biệt: học tập không phải để có thật nhiều kiến thức trên giấy, mà để biến kiến thức thành giá trị cho cộng đồng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang mở ra những cơ hội mới cho nông nghiệp, tinh thần ấy càng trở nên thiết thực. Một người trẻ có thể sử dụng AI để hỗ trợ nông dân nhận diện sâu bệnh, ứng dụng cảm biến để quản lý sản xuất hay đưa sản phẩm nông nghiệp lên các nền tảng thương mại điện tử.

Khoa học chỉ thực sự sống động khi bước ra khỏi phòng nghiên cứu và đi vào cuộc sống. Đó chính là di sản tinh thần mà Giáo sư Võ Tòng Xuân để lại.