Người đưa bản đồ từ tay địch

Giữa những con phố đông đúc của Sài Gòn, ít ai biết bên dưới những căn nhà tưởng như bình thường lại tồn tại những căn hầm bí mật. Ở đó, vũ khí được cất giấu, cán bộ có thể trú ém và những kế hoạch quan trọng được chuẩn bị. Một trong những người góp phần xây dựng những căn cứ ấy là Anh hùng LLVTND Trần Văn Lai.

Trần Văn Lai, tự Mai Hồng Quế, bí danh Năm U.Som, sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, TP Thái Bình. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Ông được giao nhiệm vụ hoạt động ngay trong lòng địch. Công việc bao gồm trinh sát các mục tiêu, thu thập thông tin, xây dựng cơ sở cách mạng và tạo điều kiện cho cán bộ của ta hoạt động an toàn tại nội thành.

Muốn hoàn thành nhiệm vụ, ông phải xây dựng một vỏ bọc hợp pháp. Theo yêu cầu của tổ chức, ông thực hiện “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa.

Ông mang tên Mai Hồng Quế và đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập. Sau đó, ông được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ. Từ vị trí này, ông tiếp cận được nhiều thông tin và tài liệu quan trọng.

Một trong những chiến công đáng chú ý là việc lấy được bản đồ hệ thống cống ngầm Sài Gòn. Ông cắt bản đồ thành nhiều phần, đánh dấu thứ tự và giấu dưới đệm xe cùng bánh xe sơ cua. Nhờ đó, tài liệu được đưa ra ngoài an toàn.

Nhưng bên cạnh công việc tình báo, ông còn phải chuẩn bị những nơi trú ém cho lực lượng biệt động.

Từ năm 1962, ông bán hai căn biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3. Tại đây, ông tự mình đào hầm bí mật.

Công việc đào hầm giữa một khu dân cư không hề đơn giản. Hàng chục tấn đất đá phải được đưa ra ngoài mà không gây nghi ngờ. Chỉ cần một sơ suất nhỏ, toàn bộ cơ sở có thể bị phát hiện.

Nhưng ông đã thực hiện công việc một cách âm thầm và kiên trì. Sau khi hầm hoàn thành, ông tiếp tục tự lái ba chuyến ô-tô vận chuyển vũ khí về cất giấu. Hơn 2,5 tấn vũ khí được đưa vào hầm, chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Những kho vũ khí này phục vụ lực lượng biệt động tiến công các mục tiêu quan trọng như Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài phát thanh và Bộ Tư lệnh Hải quân.

Năm 1966, Trần Văn Lai tiếp tục được giao nhiệm vụ tìm địa điểm dự bị cho Sở Chỉ huy. Ông tìm căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu và xây dựng tại đây một hầm nổi làm căn cứ mật.

Sau Tết Mậu Thân, nhiều cơ sở của biệt động bị phát hiện. Trần Văn Lai cũng bị lộ. Chính quyền Việt Nam cộng hòa truy bắt ông và treo thưởng hai triệu đồng. Phần lớn tài sản bị tịch thu.

Ông được lệnh lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi để tiếp tục hoạt động.

Ngày nay, những căn hầm bí mật năm xưa đã trở thành dấu tích của một thời chiến đấu. Còn câu chuyện về Trần Văn Lai vẫn cho thấy sự hy sinh thầm lặng của những người chiến sĩ phải sống giữa hiểm nguy từng ngày. Họ không xuất hiện trên chiến trường với quân phục, nhưng từng hành động đều hướng về một mục tiêu chung: góp phần đưa đất nước đến ngày thống nhất.