Người đưa đò qua sông Thạch Hãn

I · Mùa mưa, hơn năm mươi năm sau

Những ngày cuối tháng Mười, Quảng Trị vào mưa. Nước sông Thạch Hãn dâng cao, đục ngầu chảy xiết, hai bên bờ chìm dần trong màu xám của trời và nước hòa vào nhau.

Bà Nguyễn Thị Thu, bảy mươi mốt tuổi, ngồi nhìn ra dòng sông quen thuộc. Di chứng của bom đạn năm xưa khiến trí nhớ bà đôi lúc chập chờn, nhớ nhớ quên quên. Nhưng có những thứ không bao giờ mờ đi — tiếng người bị thương thất thanh gọi mẹ, tiếng mái chèo khua nước trong đêm tối, và khuôn mặt của những người lính trẻ ngồi im trong lòng đò, mắt hướng về phía bờ bên kia.

Năm 1972, bà mười bảy tuổi.

II · Đôi trẻ chưa kịp cưới

Mùa hè đỏ lửa ấy, Nguyễn Thị Thu vừa tham gia lực lượng du kích địa phương tại xã Triệu Phong. Cùng tuổi với bà là Nguyễn Câu — con trai ông Nguyễn Con, một ngư dân cả đời gắn với nghề cào hến trên sông Thạch Hãn.

Họ gặp nhau, nên duyên, và mới chỉ kịp làm lễ dạm ngõ đơn sơ thì tiếng súng nổ ra. Chưa có đám cưới. Chưa có một ngày sống chung. Ông Câu lên đường vào miền Nam. Bà Thu ở lại, cùng bố chồng tương lai bám trụ bên dòng sông.

"Lúc đó cả hai chúng tôi chưa tổ chức đám cưới, chỉ mới thăm hỏi nhưng cũng đã coi nhau như vợ chồng. Tôi tham gia lực lượng du kích địa phương, cùng bố chồng ở lại để phục vụ cách mạng." - Bà Nguyễn Thị Thu

Điều may mắn duy nhất: nhà ông Nguyễn Con có một chiếc đò. Và dòng Thạch Hãn chính là con đường duy nhất để bộ đội tiếp cận Thành Cổ.

· · ·

III · Những chuyến đò đêm

Suốt 81 ngày đêm của chiến dịch, đêm nào bà Thu cũng chèo đò. Mưa thì chèo trong mưa. Pháo sáng thì cúi người, đẩy mái chèo thật khẽ để tránh ánh đèn từ trên trời quét xuống. Có những đêm bom rơi ngay cạnh, sóng nước hất tung lòng đò, bà ghì chặt mái chèo, giữ thuyền thăng bằng.

Những người lính bà chở qua sông phần lớn còn rất trẻ — mười tám, đôi mươi. Đa phần là sinh viên các trường đại học ở Hà Nội vừa gác bút cầm súng, vai còn mang ba lô sinh viên, tay đã cầm súng trường. Họ ngồi im trong đêm, không ai nói câu nào. Chỉ có tiếng nước và tiếng mái chèo.

Bà đưa họ sang bờ. Rồi quay mũi thuyền trở về, chờ chuyến tiếp theo.

"Kể từ khi chiến dịch bắt đầu, con đò của tôi đưa hàng ngàn chiến sĩ qua sông. Họ còn trẻ lắm, 18 – 20 tuổi. Điều day dứt nhất là tôi đưa họ đi… nhưng chẳng mấy ai trở lại." - Bà Nguyễn Thị Thu

Bà không biết tên họ. Họ cũng không hỏi tên bà. Trong chiến tranh, đôi khi người ta chỉ cần biết rằng có ai đó đang ở đây, đang chèo đò cho mình qua sông — thế là đủ.