NGƯỜI ĐƯA ĐÒ TRÊN DÒNG SÔNG LỬA

Có một dòng sông ở miền Trung mà khi nhắc đến, nhiều người sẽ nhớ ngay đến những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Đó là sông Nhật Lệ, dòng sông chảy qua thành phố Đồng Hới, Quảng Bình rồi đổ ra biển. Ngày nay, Nhật Lệ hiền hòa với những bãi cát dài, những hàng cây ven sông và những chiếc thuyền đánh cá. Nhưng trong những năm chiến tranh chống Mỹ, dòng sông ấy từng nằm trên một tuyến giao thông quan trọng, nơi những chuyến đò phải hoạt động giữa bom đạn để đưa người và hàng hóa qua sông.

Trong ký ức của người dân Quảng Bình, có một người phụ nữ đặc biệt đã gắn cuộc đời mình với những chuyến đò ấy. Bà là Mẹ Suốt, tên thật là Nguyễn Thị Suốt, một người phụ nữ bình thường của vùng quê ven sông, nhưng đã trở thành biểu tượng của tinh thần kiên cường trong những năm tháng chiến tranh.

Bà sinh năm 1906 tại làng Phú Vinh, nay thuộc thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình. Trước chiến tranh, cuộc sống của bà cũng như bao người phụ nữ nông thôn khác: làm lụng, chăm sóc gia đình và gắn bó với công việc sông nước. Chẳng ai nghĩ rằng một người phụ nữ đã lớn tuổi như bà sau này lại trở thành người chèo đò giữa một vùng đất thường xuyên hứng chịu bom đạn.

Nhưng chiến tranh đã làm thay đổi tất cả.

Những năm 1960, Quảng Bình trở thành một trong những địa bàn bị đánh phá ác liệt. Đồng Hới và các khu vực xung quanh thường xuyên hứng chịu bom từ máy bay Mỹ. Những cây cầu, bến phà và tuyến đường giao thông trở thành mục tiêu bị đánh phá vì đây là những nơi có vai trò quan trọng trong việc vận chuyển người và hàng hóa.

Trong hoàn cảnh ấy, việc đưa người qua sông không còn là một công việc bình thường.

Một chuyến đò có thể trở thành một chuyến đi sinh tử.

Người chèo đò phải biết lúc nào có thể ra sông, lúc nào cần tìm nơi trú ẩn. Họ phải đưa người và hàng hóa qua nhanh, rồi tìm cách đưa chiếc đò vào nơi kín đáo trước khi máy bay quay lại.

Mẹ Suốt khi ấy đã ở tuổi ngoài năm mươi.

Ở tuổi mà nhiều người có thể nghĩ đến việc nghỉ ngơi, bà lại nhận nhiệm vụ chèo đò đưa bộ đội, cán bộ và người dân qua sông Nhật Lệ.

Mỗi ngày, bà đều ra bến.

Có những chuyến sông yên.

Nhưng cũng có những chuyến đang đi thì máy bay xuất hiện.

Bà vẫn phải tiếp tục.

Bởi ở bờ bên kia có người đang chờ.

Có bộ đội cần qua sông.

Có hàng hóa cần được vận chuyển.

Có những người cần tiếp tục hành trình.

Bà không có một chiếc tàu lớn hay phương tiện hiện đại. Phương tiện của bà chỉ là một con đò nhỏ và sức lực của chính mình.

Nhưng con đò nhỏ ấy đã trở thành một phần của tuyến giao thông quan trọng.

Người dân trong vùng kể lại rằng Mẹ Suốt rất gan dạ. Dù bom đạn liên tục xảy ra, bà vẫn kiên trì chèo đò. Những người đi cùng có lúc lo lắng, nhưng bà luôn động viên mọi người cố gắng sang sông.

Công việc ấy kéo dài ngày này qua ngày khác.

Có lẽ điều đáng khâm phục nhất không phải là một lần bà vượt qua bom đạn, mà là việc bà vẫn tiếp tục làm công việc ấy trong suốt một thời gian dài.

Chiến tranh vốn không chỉ có những trận đánh lớn. Nó còn là những công việc lặp đi lặp lại mỗi ngày, trong đó một người bình thường phải đối mặt với nguy hiểm hết lần này đến lần khác.

Một chuyến đò.

Một lần tránh bom.

Một lần đưa thương binh qua sông.

Một lần vận chuyển hàng hóa.

Rồi ngày hôm sau lại bắt đầu từ đầu.

Hình ảnh người phụ nữ mặc bộ quần áo nâu, đứng trên con đò giữa dòng Nhật Lệ dần trở nên quen thuộc với người dân Quảng Bình. Bà được gọi bằng cái tên thân thương “Mẹ Suốt”.

Năm 1967, nhà thơ Tố Hữu đến Quảng Bình và viết bài thơ “Mẹ Suốt”, qua đó hình ảnh người phụ nữ chèo đò giữa bom đạn được biết đến rộng rãi hơn. Những câu thơ về Mẹ Suốt đã góp phần đưa hình ảnh của bà trở thành biểu tượng về người phụ nữ Quảng Bình kiên cường trong chiến tranh.

Nhưng phía sau hình ảnh được lưu giữ trong thơ ca vẫn là một người mẹ bằng xương bằng thịt.

Bà cũng có gia đình.

Cũng biết lo sợ.

Cũng hiểu rằng bom đạn có thể cướp đi mạng sống của mình bất cứ lúc nào.

Nhưng bà vẫn bước xuống đò.

Năm 1967, Mẹ Suốt hy sinh trong một trận máy bay Mỹ đánh phá. Bà không còn có thể tiếp tục chèo đò trên dòng Nhật Lệ nữa.

Nhưng câu chuyện về bà thì không dừng lại.

Sau chiến tranh, người dân Quảng Bình dựng tượng đài Mẹ Suốt bên dòng Nhật Lệ. Bức tượng người phụ nữ đứng bên con đò trở thành một hình ảnh quen thuộc của Đồng Hới.

Ngày nay, nếu đi dọc bờ sông Nhật Lệ, người ta sẽ thấy cuộc sống rất khác với những năm chiến tranh. Những con đường ven sông đông đúc, những hàng quán, những cây cầu và những khu dân cư khiến cảnh vật trở nên bình yên. Những chuyến đò ngày xưa không còn phải vượt sông trong tiếng máy bay.

Nhưng bên dòng nước ấy vẫn có một người mẹ đang đứng lại trong ký ức.

Không phải một vị tướng.

Không phải một nhà lãnh đạo.

Chỉ là một người phụ nữ làm nghề chèo đò.

Vậy mà trong những năm tháng đất nước gian nan, công việc tưởng như rất nhỏ bé của bà lại trở thành một phần của cuộc chiến đấu lớn lao.

Có lẽ đó cũng là điều khiến câu chuyện về Mẹ Suốt trở nên xúc động. Lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những người trực tiếp cầm súng. Có khi lịch sử được giữ lại bởi một người phụ nữ ngồi trên chiếc đò nhỏ, ngày ngày đưa người qua một dòng sông đang chìm trong khói lửa.

Bà chèo đò để người khác đi tiếp.

Và rồi chính mình đã ở lại.