NGƯỜI ĐƯA HÌNH ẢNH BÁC HỒ TỪ CHIẾN KHU LÊN TRANG BÁO

Cuối năm 1948, họa sĩ Phan Kế An, khi ấy mới khoảng 25 tuổi, nhận một nhiệm vụ đặc biệt từ đồng chí Trường Chinh: vượt đường rừng tới nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đang làm việc, ký họa chân dung Người để đăng trên Báo Sự Thật.

Yêu cầu chỉ có một điều không thể thiếu: ông phải mang về ít nhất một bức đủ sức truyền tải hình ảnh và thần thái của Bác tới đồng bào, chiến sĩ trong những năm đầu kháng chiến. Với người họa sĩ trẻ, đó vừa là niềPhan Kế An đi ngựa qua những con đường mòn, vượt Đèo De để tới Khuôn Tát, Định Hóa, Thái Nguyên. Gần đến nơi, ông nhìn thấy Bác trong bộ quần áo nâu giản dị ra đón, hỏi chuyện đường đi rồi sắp xếp để người họa sĩ cùng sinh hoạt tại khu lán.

Không gian làm việc của Bác chỉ có nhà sàn tre nứa, bộ bàn ghế đơn sơ, chiếc máy chữ, phích nước và vài vật dụng nhỏ. Chính nơi ấy đã đi vào những bức ký họa của Phan Kế An như một phần không thể tách rời khỏi chân dung vị lãnh tụ trong những ngày kháng chiến.

Bác đọc tài liệu, đánh máy, trao đổi công việc, nghỉ ngơi và sinh hoạt bình thường. Phan Kế An lặng lẽ đi theo, quan sát rồi đưa thật nhanh những khoảnh khắc đang diễn ra lên giấy, sao cho không ảnh hưởng tới công việc của Bác.

Cái khó không chỉ là vẽ đúng đường nét bên ngoài. Ông phải giữ được trong từng nét bút vẻ tập trung khi Bác làm việc, sự trầm tư trước những vấn đề của đất nước và nét gần gũi, tự nhiên trong đời sống hằng ngày.

Trong khoảng hai đến ba tuần sống bên Bác tại chiến khu, Phan Kế An thực hiện khoảng 20 bức tốc họa cùng một bức chân dung được vẽ kỹ hơn. Trước khi ông trở về tòa soạn, những bức tranh được treo lên tấm liếp hoặc một sợi dây để Bác và các cán bộ cùng xem. Giữa cuộc trưng bày dã chiến đặc biệt ấy, chính Bác đã lựa chọn một bức ký họa bằng bút sắt để đăng báo, bởi bức vẽ được Người nhận xét là “giản dị và có thần”.

Tháng 12/1948, bức chân dung xuất hiện trên Báo Sự Thật. Từ căn lán nằm sâu giữa chiến khu Việt Bắc, hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh với vầng trán rộng, ánh mắt tập trung và phong thái giản dị đã theo nét vẽ của Phan Kế An đến với đồng bào và chiến sĩ trên khắp các chiến khu.

Người họa sĩ trẻ không chỉ hoàn thành một tranh minh họa cho số báo sắp phát hành. Ông đã giúp những người ở cách xa Việt Bắc được nhìn thấy Bác trong chính nhịp sống của kháng chiến: vẫn miệt mài bên tài liệu, chiếc máy chữ và những công việc quyết định vận mệnh đất nước.

Những ngày sống gần Bác còn để lại trong Phan Kế An nhiều kỷ niệm nhỏ. Khi biết ông giữ lại những điếu thuốc được Bác mời để đem về chia cho đồng nghiệp, Bác đã lấy thêm cho đủ số người trong tòa soạn. Một lần khác, Bác ngăn ông chạy xuống chân đồi nhặt bóng vì sợ những gốc nứa nhọn có thể gây nguy hiểm.

Chính sự giản dị và chu đáo ấy giúp Phan Kế An hiểu rằng điều cần lưu giữ không chỉ là dung mạo của một vị lãnh tụ, mà còn là cách Người sống và đối xử với những người bên cạnh.

Phan Kế An sau này trở thành một họa sĩ đa tài của mỹ thuật Việt Nam, sáng tác bằng nhiều chất liệu và để lại dấu ấn ở cả ký họa, tranh phong cảnh, sơn mài lẫn biếm họa chính trị. Nhưng những nét vẽ thực hiện tại Việt Bắc năm 1948 vẫn mang một giá trị riêng biệt.

Từ những nét bút nhanh giữa căn lán Việt Bắc, Phan Kế An đã đưa hình ảnh Bác Hồ lên trang báo. Và qua đó, ông giữ lại không chỉ dung mạo của Người, mà cả phong thái giản dị, nhịp làm việc bền bỉ và tinh thần của một giai đoạn đặc biệt trong lịch sử dân tộc.m vinh dự, vừa là một thử thách không được phép thất bại.