Người đưa thư trên đường 20

Mưa đến rất nhanh, đoàn chúng tôi đang đi trên tuyến Đường 20 Quyết Thắng thì trời đột nhiên tối sầm. Mọi người tìm chỗ trú, tôi đứng dưới mái che cùng một người phụ nữ lớn tuổi mặc áo cựu thanh niên xung phong.

Bà nhìn màn mưa rồi nói:

“Ngày trước ở đây mưa thế này là khổ lắm.”

Tôi hỏi:

“Bà từng làm nhiệm vụ ở đây ạ?”

Bà gật đầu.

“Ngày ấy cô ở thanh niên xung phong.”

Chúng tôi bắt đầu nói chuyện, bà tên Hồng, quê Nghệ An. Tôi hỏi bà điều gì khiến bà nhớ nhất về Đường 20.

Bà không trả lời ngay, một lúc sau, bà nói:

“Có một lá thư.”

Tôi hỏi:

“Thư ạ?”

“Ừ.”

Rồi bà kể.

Khoảng cuối những năm 1960, đơn vị của bà làm nhiệm vụ trên tuyến đường 20. Công việc chủ yếu là sửa đường, lấp hố bom, bảo đảm tuyến vận tải. Một hôm, một người lính trẻ tìm đến chỗ đơn vị bà. Anh tên Nam, quê Hà Nội.

“Anh ấy hỏi cô có thể giúp chuyển một lá thư không.”

Bà hỏi:

“Gửi đi đâu?”

“Về nhà.”

Nam đưa cho bà một phong thư đã gấp cẩn thận.

“Anh bảo nếu có điều kiện thì gửi giúp.”

Bà nhận lời.

Nhưng thời ấy chuyển thư từ chiến trường không đơn giản.

“Đường bị đánh liên tục.”

Có lúc thư phải đi qua nhiều người mới đến được địa phương. Bà Hồng cất lá thư trong túi áo.

“Cô giữ rất kỹ.”

Vài ngày sau, đơn vị bà phải di chuyển, Nam cũng đi theo đơn vị của mình. Hai người chỉ kịp gặp nhau một lần nữa.

Nam hỏi:

“Thư gửi chưa cô?”

Bà bảo:

“Chưa. Nhưng cô sẽ gửi.”

Nam cười:

“Thế là được.”

Đó là lần cuối bà gặp anh. Sau đó, một trận bom đánh xuống tuyến đường. Đơn vị của Nam bị tổn thất, bà Hồng nghe tin anh hy sinh.

“Cô lúc ấy nhớ ngay đến lá thư.”

Bà tìm mọi cách để gửi nó. Cuối cùng, lá thư được chuyển về Hà Nội.

“Sau này cô nhận được tin gia đình anh ấy đã nhận.”

Tôi hỏi:

“Bà có biết trong thư viết gì không?”

Bà lắc đầu.

“Cô không đọc.”

“Ngày ấy chúng tôi tôn trọng thư của người khác lắm.”

Tôi hỏi:

“Bà có gặp gia đình anh ấy sau này không?”

Bà gật đầu.

Nhiều năm sau chiến tranh, bà có dịp ra Hà Nội và tìm đến địa chỉ trên phong thư.

“Mẹ anh ấy vẫn còn.”

Bà cụ nhìn bà rất lâu.

Rồi hỏi:

“Cháu có phải người từng gửi thư của con bác không?”

Bà Hồng gật đầu.

“Bà cụ nắm tay cô.”

Bà nói:

“Cảm ơn cháu.”

Chỉ một câu ấy.

Nhưng bà Hồng nói mình nhớ mãi.

“Cô chẳng làm được gì lớn lao.”

“Chỉ đưa một lá thư.”

Tôi nói:

“Nhưng có lẽ với gia đình anh ấy, lá thư rất quan trọng.”

Bà gật đầu.

“Ừ.”

Mưa bên ngoài vẫn chưa ngớt. Bà nhìn con đường rồi nói:

“Ngày trước chúng tôi đi trên đường này, chẳng ai nghĩ mình sẽ sống đến ngày hôm nay.”

Tôi hỏi:

“Bây giờ trở lại đây bà cảm thấy thế nào?”

Bà cười:

“Vừa vui vừa buồn.”

“Vui vì đường đã thành đường cho người ta đi.”

“Buồn vì có quá nhiều người không được nhìn thấy nó.”

Tôi hỏi:

“Bà còn nhớ Nam không?”

Bà trả lời ngay:

“Nhớ.”

“Nhớ khuôn mặt?”

“Không.”

Tôi hơi bất ngờ.

Bà giải thích:

“Lâu quá rồi. Khuôn mặt thì nhiều khi nhớ không rõ.”

“Nhưng nhớ cái cách anh ấy hỏi: ‘Thư gửi chưa cô?’”

Bà cười.

“Câu ấy thì cô nhớ.”

Mưa bắt đầu nhẹ dần, mọi người chuẩn bị tiếp tục hành trình. Trước khi đi, tôi hỏi:

“Nếu gặp lại người lính ấy, bà muốn nói gì?”

Bà nhìn con đường trước mặt.

“Cô sẽ bảo nó…”

“Thư đến nhà rồi.”

“Gia đình nó đã nhận được.”

Bà nói xong rồi bước đi, tôi đứng lại phía sau một lúc. Trên con đường 20 hôm nay, xe cộ đi lại bình thường. Không còn những hố bom, không còn những đoàn xe phải chạy trong đêm, không còn những cô gái thanh niên xung phong đứng bên đường chờ máy bay đi qua. Nhưng tôi cứ nghĩ mãi về một lá thư. Một người lính viết nó với hy vọng gia đình sẽ đọc được. Một cô gái trẻ cất nó trong túi áo, mang đi giữa những trận bom. Và cuối cùng, lá thư đã về đến nhà.

Có những người không thể trở về, nhưng lời nhắn của họ vẫn có thể tìm được đường về với gia đình. Có lẽ đó cũng là một trong những cách mà những người đã nằm lại trong chiến tranh tiếp tục hiện diện trong cuộc sống hôm nay.