Người đứng giữa hai thời gian Thống nhất đất nước Việt Nam

Ông Lê Văn Thạch thường đứng rất lâu trước một con đường nhỏ trong làng.

Con đường ấy bây giờ đã được đổ bê tông, hai bên là nhà mới xây. Trẻ con chạy chơi, tiếng cười vang lên mỗi buổi chiều. Không ai nghĩ rằng nơi này từng là đường hành quân, từng có người ngã xuống.

“Tôi đứng đây,” ông nói, “và thấy hai thời gian.”

Một là hiện tại – yên bình, sáng sủa, đầy tiếng nói cười.
Một là quá khứ – mờ hơn, nhưng chưa bao giờ biến mất.

Ông từng đi qua chiến tranh, từng chứng kiến nhiều điều mà ông hiếm khi kể hết. Không phải vì không muốn, mà vì không biết bắt đầu từ đâu.

“Có những thứ không thể nói hết bằng lời,” ông nói.

Mỗi lần đứng ở con đường này, ông nhớ lại những người đã đi cùng mình. Có người từng bước qua đây, rồi không bao giờ trở lại.

Nhưng điều lạ là, ông không thấy quá khứ và hiện tại tách rời nhau.

“Chúng nằm chồng lên nhau,” ông nói.

Một đứa trẻ chạy ngang qua, không biết rằng dưới lớp đất kia từng có dấu chân của những người lính. Một người đi làm về, không biết rằng con đường mình đi từng là nơi chia ly.

Và ông – người đứng ở đó – là người nhìn thấy cả hai.

Có lần, một người trẻ hỏi ông: “Ông có tiếc gì không?”

Ông suy nghĩ rất lâu.

“Tiếc chứ,” ông nói. “Nhưng không phải vì những gì đã mất.”

“Vậy vì gì ạ?”

Ông nhìn xa, giọng chậm lại: “Vì có những người không được thấy ngày hôm nay.”

Ông không nói thêm.

Chiều xuống, ánh nắng dịu lại. Con đường vẫn đông người qua lại. Cuộc sống tiếp tục như chưa từng gián đoạn.

Ông quay về, bước chậm.

“Chiến tranh không còn,” ông nói. “Nhưng nó vẫn ở đây.”

Ông đặt tay lên ngực mình.

“Ở trong mỗi người đã đi qua nó.”

Rồi ông cười nhẹ.

“Và trong cả những người chưa từng trải qua – nếu họ còn nhớ.”