Người dùng ngòi bút để thức tỉnh non sông
Là một nhà nho yêu nước, nhà báo và nhà giáo, Dương Bá Trạc đã dành cả cuộc đời để cổ vũ tinh thần tự cường dân tộc, truyền bá tri thức mới và góp phần vào phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục. Cuộc đời ông là minh chứng cho sức mạnh của tri thức và ngòi bút trong hành trình chấn hưng đất nước.
Dương Bá Trạc sinh năm 1884 tại huyện Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh cũ (nay thuộc Hà Nội).
Ông đỗ cử nhân khi tuổi đời còn rất trẻ và sớm tiếp xúc với những tư tưởng đổi mới của các nước phương Đông.
Chứng kiến đất nước bị thực dân Pháp đô hộ, Dương Bá Trạc nhận thấy rằng muốn giành lại độc lập thì trước hết phải làm cho nhân dân được học hành, mở mang tri thức và khơi dậy ý thức dân tộc.
Năm 1907, ông cùng Lương Văn Can, Nguyễn Quyền và nhiều chí sĩ yêu nước tham gia sáng lập Đông Kinh Nghĩa Thục.
Không chỉ đứng lớp giảng dạy, Dương Bá Trạc còn tham gia biên soạn tài liệu, viết báo và diễn thuyết để truyền bá tư tưởng mới.
Ông đặc biệt quan tâm đến việc sử dụng chữ Quốc ngữ để phổ cập kiến thức cho đông đảo nhân dân.
Đối với ông, ngòi bút cũng là một thứ vũ khí.
Một thứ vũ khí để thức tỉnh lòng yêu nước và khơi dậy khát vọng vươn lên của dân tộc.
Sau khi Đông Kinh Nghĩa Thục bị thực dân Pháp đóng cửa, Dương Bá Trạc tiếp tục hoạt động trên nhiều lĩnh vực văn hóa và báo chí.
Ông đã để lại nhiều bài viết, bài thơ và công trình nghiên cứu có giá trị.
Dù trải qua nhiều biến động của lịch sử, ông vẫn luôn giữ niềm tin vào tương lai của đất nước và vai trò của giáo dục đối với sự phát triển dân tộc.
Ngày nay, khi nhìn lại phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục, nhiều nhà nghiên cứu đánh giá Dương Bá Trạc là một trong những người đã góp phần quan trọng vào việc truyền bá tinh thần canh tân và khơi dậy ý thức dân tộc đầu thế kỷ XX.
Ông không cầm gươm ra trận.
Không trực tiếp chỉ huy nghĩa quân.
Nhưng bằng trí tuệ và ngòi bút của mình, ông đã góp phần chuẩn bị nền tảng tinh thần cho những thế hệ tiếp nối trên con đường giành độc lập.
Và đó cũng là một cách yêu nước cao đẹp của người trí thức Việt Nam.
