Người ghi lịch sử bằng hình ảnh
Võ An Khánh - Người ghi lịch sử bằng hình ảnh
Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước đầy khốc liệt, giữa bom đạn và hiểm nguy cận kề, có một người lặng lẽ đứng sau ống kính để ghi lại những khoảnh khắc làm nên lịch sử dân tộc. Đó là nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh Võ An Khánh – người được đồng nghiệp trìu mến gọi là “Người ghi lịch sử bằng hình ảnh”.
Võ An Khánh, tên thật là Võ Nguyên Nhân, sinh năm 1936 tại xã Ninh Quới, huyện Hồng Dân, tỉnh Bạc Liêu (cũ). Ông mất ngày 25\02\2023. Từ nhỏ, ông đã trải qua tuổi thơ nhiều biến động khi đất nước chìm trong khói lửa chiến tranh. Sau Hiệp định Genève, gia đình ông bị địch truy lùng, người thân bị bắt bớ. Để tránh sự khủng bố, ông lên Sài Gòn xin làm việc không công tại một hiệu ảnh. Dù chỉ được làm những công việc lặt vặt, không trực tiếp cầm máy, nhưng bằng tinh thần ham học hỏi, ông đã “học lóm” nghề nhiếp ảnh.
Trở về Cà Mau, ông mở một hiệu ảnh nhỏ, vừa chụp dịch vụ, vừa bí mật hỗ trợ cán bộ cách mạng làm giấy tờ. Cuối năm 1959, ông tham gia công tác tuyên huấn tại địa phương. Tháng 06\1961, ông được điều về Ban Tuyên văn giáo Tỉnh ủy Cà Mau, phụ trách tổ nhiếp ảnh. Đến tháng 06\1969, ông làm Phó phòng nhiếp ảnh Khu Tây Nam bộ và chính thức trở thành phóng viên Thông tấn xã Giải phóng.
Suốt 15 năm cầm máy trong kháng chiến, ông một mình len lỏi từ rừng đước Năm Căn đến rừng tràm U Minh, từ Đầm Dơi, Trần Văn Thời đến Cái Nước… Trong điều kiện thiếu thốn, chỉ với chiếc máy ảnh Liên Xô cũ kỹ và túi vải đựng phim, ông đã ghi lại hàng nghìn khoảnh khắc quý giá. Có những thời điểm ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ trong gang tấc, nhưng bom đạn không thể dập tắt ngọn lửa yêu nghề và lòng yêu nước trong ông.
Nổi bật trong số các tác phẩm của ông là loạt ảnh “Biển lửa Cà Mau”, ghi lại cảnh máy bay Mỹ ném bom dữ dội xuống vùng ven biển. Trong ánh chớp lửa, hình ảnh những chiến sĩ du kích kiên cường bám trụ đã trở thành biểu tượng của ý chí bất khuất. Bức “Phòng họp đặc biệt giữa chiến trường” khắc họa cuộc họp của cán bộ dưới tán rừng đước, chỉ có ánh sáng le lói từ chiếc đèn dầu. Tác phẩm “Trạm quân y dã chiến” chụp tháng 09\1970 trong chiến dịch Nhổ cỏ U Minh ghi lại cảnh cứu chữa thương binh giữa rừng tràm ác liệt. Ảnh “Dạy và học văn hóa bên cạnh hầm tránh pháo” chụp tháng 06\1971 tại xã Trần Hợi thể hiện tinh thần hiếu học giữa mưa bom bão đạn. Đặc biệt, bức “Đội quân tóc dài” năm 1966 ghi lại hình ảnh những phụ nữ Cái Nước hành quân đấu tranh chính trị, vạch tội kẻ thù, trở thành biểu tượng về phẩm chất anh hùng của phụ nữ miền Nam.
Những bức ảnh của ông không chỉ phản ánh hiện thực chiến tranh mà còn khắc họa khí phách, tinh thần và niềm tin mãnh liệt của con người Việt Nam. Mỗi tấm ảnh là một chứng tích sống động của lịch sử, là bằng chứng chân thực về một thời “hoa lửa” không thể nào quên.
Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục sáng tác và cống hiến cho nghệ thuật nhiếp ảnh. Hơn 60 năm cầm máy, ông có hàng nghìn tác phẩm giá trị, nhiều tác phẩm được triển lãm và trao giải trong nước, quốc tế. Năm 15\03\2007, ông được trao Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật. Năm 2022, ông vinh dự được Chủ tịch nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh cho bộ ảnh “Anh hùng – Bất khuất – Trung hậu – Đảm đang”, khắc họa hình ảnh những nữ chiến sĩ miền Nam anh dũng. Ông là một trong những nghệ sĩ nhiếp ảnh đầu tiên của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long được kết nạp vào Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam và được phong nhiều danh hiệu cao quý.
Cuộc đời và sự nghiệp của nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh Võ An Khánh là minh chứng cho tinh thần dấn thân, lòng yêu nước và trách nhiệm của người làm báo trong thời chiến. Ông đã không cầm súng nơi tiền tuyến, nhưng bằng ống kính của mình, ông đã góp phần ghi lại và bảo vệ sự thật lịch sử. Những bức ảnh của ông sẽ mãi là ký ức sống động về một thời hoa lửa, là nguồn cảm hứng để thế hệ trẻ hôm nay trân trọng hòa bình, tiếp nối truyền thống và gìn giữ giá trị lịch sử của dân tộc.
