NGƯỜI GIẤU VŨ KHÍ NGAY GIỮA LÒNG SÀI GÒN
Trong lịch sử Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, có những nhân vật không trực tiếp xuất hiện trong các bức ảnh chiến đấu nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị cho những trận đánh. Trần Văn Lai, thường được biết đến với bí danh Năm Lai, là một trong những người như vậy.
Ông hoạt động bí mật ngay giữa lòng Sài Gòn, xây dựng và sử dụng những địa điểm được ngụy trang dưới hình thức những căn nhà dân bình thường để phục vụ lực lượng biệt động. Câu chuyện của ông đặc biệt ở chỗ công việc nguy hiểm nhất lại được thực hiện giữa một thành phố đông đúc, nơi hàng ngày ông phải sống như một người dân bình thường để che giấu nhiệm vụ thực sự của mình.
Năm Lai từng làm nghề trang trí nội thất và có điều kiện tiếp cận nhiều công trình, gia đình và khu dân cư trong thành phố. Chính công việc đó giúp ông có một vỏ bọc tương đối thuận lợi. Trong mắt những người xung quanh, ông là một người làm nghề bình thường. Nhưng phía sau cuộc sống ấy là những hoạt động bí mật. Các căn nhà, kho chứa và đường hầm được chuẩn bị trong thời gian dài. Vũ khí được đưa vào thành phố, cất giấu và bảo quản để chờ thời điểm sử dụng.
Điều đáng sợ nhất đối với những người làm nhiệm vụ này không phải chỉ là một trận đánh. Đó là nguy cơ bị phát hiện trước khi trận đánh bắt đầu. Nếu một kho vũ khí bị phát hiện, không chỉ vũ khí bị mất mà cả một mạng lưới có thể bị lộ. Vì thế, mỗi địa điểm phải được lựa chọn kỹ lưỡng. Mỗi người biết một phần công việc. Những người tham gia không phải lúc nào cũng biết toàn bộ kế hoạch. Sự bí mật là nguyên tắc sống còn.
Trong quá trình chuẩn bị cho Mậu Thân, hệ thống cơ sở của Năm Lai trở thành một phần của mạng lưới hậu cần bí mật phục vụ lực lượng biệt động. Những vũ khí được cất giữ trong thành phố sau đó được sử dụng trong các trận đánh nhằm vào những mục tiêu quan trọng. Khi chiến dịch bắt đầu, những kho vũ khí vốn nằm im trong lòng đô thị trở thành nguồn cung cấp cho các đơn vị chiến đấu.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Điều khiến câu chuyện về Năm Lai trở nên đặc biệt là sự đối lập giữa vẻ ngoài bình thường và công việc thực sự. Ban ngày, ông có thể xuất hiện như một người dân thành phố, làm công việc của mình, giao tiếp với những người xung quanh. Nhưng khi đêm xuống, những căn hầm bí mật lại trở thành nơi cất giữ vũ khí và tài liệu. Trong chiến tranh, ranh giới giữa một căn nhà bình thường và một cơ sở bí mật đôi khi chỉ là một cánh cửa, một bức tường hay một nền nhà.
Sau này, những căn hầm và địa điểm gắn với hoạt động của Năm Lai được nhắc đến như những chứng tích của lực lượng biệt động Sài Gòn. Những di tích ấy giúp thế hệ sau hình dung rõ hơn về cách một lực lượng nhỏ có thể hoạt động bí mật giữa một đô thị được kiểm soát chặt chẽ. Đằng sau mỗi căn hầm là một câu chuyện về lòng can đảm, sự kiên nhẫn và khả năng giữ bí mật.
Câu chuyện của Trần Văn Lai cũng cho thấy một khía cạnh khác của Mậu Thân 1968. Một cuộc tổng tiến công trên quy mô lớn không thể chỉ bắt đầu từ khi tiếng súng vang lên. Nó được chuẩn bị từ trước đó rất lâu, bằng những công việc âm thầm mà người dân bình thường có thể không bao giờ biết đến. Những người như Năm Lai đã sống giữa thành phố, mang trên mình một cuộc đời bình thường nhưng phía sau là một nhiệm vụ đặc biệt. Chính những con người ấy đã góp phần tạo nên một chương rất riêng trong lịch sử chiến tranh Việt Nam.
