NGƯỜI GIỮ CON ĐƯỜNG SAU CHIẾN TRANH

Nguyễn Duy Trung và một đời không bỏ cuộc

Nếu chiến tranh kết thúc vào ngày tiếng súng ngừng lại, thì với nhiều người, cuộc chiến của đời họ vẫn tiếp tục rất lâu sau đó.

Nguyễn Duy Trung, người con xã Diễn Đoài, là một câu chuyện như vậy.

Ông sinh năm 1956. Trong những năm chiến tranh, ông tham gia thanh niên xung phong và từng là tổ trưởng một tổ TNXP làm đường. Sau hòa bình, ông trở về quê. Nhưng thay vì rời xa những con đường, ông lại tiếp tục gắn cuộc đời mình với công việc chung của làng xóm.

Theo Báo Nghệ An, ông Trung đã có 28 năm làm Bí thư, Xóm trưởng xóm Xuân Sơn, xã Diễn Đoài. Năm 2017, khi địa phương nâng cấp tuyến đường dài hơn 2,5 km nối Quốc lộ 48 về xóm Xuân Đường, gần 60 cựu TNXP trên địa bàn đã cùng tham gia thực hiện công trình. Năm 2022, họ tiếp tục sửa chữa, chăm sóc tuyến đường. Đáng chú ý, ông Trung từng dùng 100 triệu đồng tiền cá nhân để nâng cấp đoạn đường hơn 60 m vào nhà văn hóa xóm Xuân Sơn.

Nhưng nếu chỉ kể bằng những con số ấy thì câu chuyện vẫn chưa đủ.

Bởi điều đáng kể nhất là một người từng làm đường trong chiến tranh lại tiếp tục làm đường trong thời bình.

Ngày trước, đường để phục vụ chiến trường.

Ngày nay, đường để phục vụ quê hương.

Mục đích khác nhau, nhưng trong lòng người làm việc có lẽ vẫn có một điều giống nhau: thấy việc cần thì làm.

Những năm chiến tranh, ông Trung còn trẻ.

Đường lúc ấy không phải đường bê tông phẳng phiu. Đó có thể là đất, đá, bùn lầy. Công việc làm đường đòi hỏi sức người. Có những ngày làm đến mệt lả. Có những lúc chỉ mong được nghỉ.

Nhưng người trẻ thường có một sức mạnh mà sau này khi già đi người ta mới hiểu.

Họ có thể chịu đựng được nhiều hơn mình tưởng.

Có thể đứng dậy sau một ngày mệt.

Có thể làm lại một công việc vừa làm xong.

Có thể sống với rất ít thứ.

Và quan trọng nhất, họ có đồng đội.

Một người xúc đất.

Một người san.

Một người chuyển.

Người khác làm tiếp.

Cả tổ cùng làm.

Không ai hỏi mình được lợi gì trước.

Cứ hoàn thành nhiệm vụ đã.

Đó là tinh thần đã theo họ suốt những năm tháng chiến tranh.

Rồi chiến tranh kết thúc.

Nhiều người nghĩ rằng những người từng làm đường sẽ trở về với ruộng đồng, với gia đình và sống một cuộc đời bình thường.

Nhưng với Nguyễn Duy Trung, quê hương lại trở thành một mặt trận mới.

Không còn bom đạn.

Không còn những con đường phục vụ chiến tranh.

Nhưng vẫn còn những con đường làng chưa tốt.

Vẫn còn nhà văn hóa cần sửa.

Vẫn còn những việc chung cần người đứng ra.

Ông lại làm.

Hai mươi tám năm làm Bí thư, Xóm trưởng.

Hai mươi tám năm ấy không phải lúc nào cũng dễ dàng.

Làm việc làng xã có một cái khó rất riêng.

Đó là làm việc cho chính những người hàng xóm của mình.

Hôm nay có thể cùng nhau họp.

Ngày mai có thể bất đồng.

Người làm việc chung phải biết thuyết phục.

Phải biết lắng nghe.

Phải kiên trì.

Và nhiều khi phải làm trước rồi mới nói.

Có lẽ chính những năm tháng TNXP đã dạy ông điều đó.

Năm 2017, khi địa phương quyết định nâng cấp tuyến đường từ Quốc lộ 48 về xóm Xuân Đường, những cựu TNXP lại đứng ra nhận việc.

Gần sáu mươi người.

Những người từng là thanh niên xung phong nay đã có tuổi.

Nhưng họ vẫn làm.

Không còn sức trẻ.

Nhưng có kinh nghiệm.

Không còn những năm tháng chiến tranh.

Nhưng còn tình đồng đội.

Họ làm gần một tháng, không quản ngày đêm.

Một con đường đất trở thành con đường bê tông.

Người dân đi lại thuận lợi hơn.

Trẻ con đến trường dễ hơn.

Xe cộ qua lại thuận tiện hơn.

Có thể người đi đường chẳng biết ai đã làm nên con đường ấy.

Nhưng những cựu TNXP thì biết.

Họ từng làm đường trong một thời đại khác.

Và hôm nay họ lại làm đường cho con cháu mình.

Năm 2022, tuyến đường được tiếp tục chăm sóc, sửa chữa.

Rồi đến đoạn đường vào Nhà văn hóa xóm Xuân Sơn.

Đoạn đường hơn 60 m xuống cấp.

Ông Trung quyết định bỏ tiền cá nhân để nâng cấp.

Một trăm triệu đồng.

Không phải một khoản tiền nhỏ.

Nhưng với ông, có lẽ điều quan trọng không nằm ở số tiền.

Mà là việc con đường ấy phục vụ cộng đồng.

Người ta có thể hỏi:

“Ông làm thế để được gì?”

Có lẽ câu trả lời rất đơn giản:

“Để dân đi lại.”

Chỉ vậy.

Những người từng đi qua chiến tranh thường không thích nói những lời quá lớn.

Họ làm rồi thôi.

Có lẽ bởi họ đã quen với cách sống ấy từ thời còn trẻ.

Ngày trước làm đường để xe ra mặt trận.

Ngày nay làm đường để người dân về nhà.

Con đường thay đổi.

Nhưng tinh thần không thay đổi.

Điều khiến câu chuyện của Nguyễn Duy Trung đáng nhớ không phải ông đã làm được bao nhiêu việc.

Mà là sau khi chiến tranh kết thúc, ông vẫn giữ được thói quen đứng về phía việc chung.

Đó là một kiểu “chiến đấu” khác.

Không có tiếng súng.

Không có chiến hào.

Chỉ có những việc rất đời thường.

Làm một con đường.

Giữ một xóm sạch.

Giúp một người khó khăn.

Vận động bà con.

Góp tiền.

Góp công.

Có khi những việc ấy chẳng bao giờ xuất hiện trong sách lịch sử.

Nhưng chính những việc ấy làm cho một quê hương tốt lên từng ngày.

Hôm nay, nếu một đứa trẻ Diễn Đoài đi trên con đường ấy, nó có thể chẳng biết rằng những người đã làm đường từng là những thanh niên xung phong của một thời chiến tranh.

Nó chỉ biết đường đi được.

Vậy là đủ.

Bởi những người như Nguyễn Duy Trung có lẽ không cần con đường mang tên mình.

Họ chỉ cần nó tồn tại.

Cần người dân sử dụng.

Cần trẻ con đi học.

Cần quê hương ngày càng tốt hơn.

Từ những con đường thời chiến đến những con đường thời bình, câu chuyện của ông nhắc ta rằng lý tưởng sống không nhất thiết phải là những điều quá lớn lao.

Đôi khi nó chỉ là một thói quen rất giản dị:

Thấy việc chung thì góp sức.

Thấy người khác khó khăn thì giúp.

Thấy con đường hỏng thì sửa.

Và khi mình đã có thể làm được điều gì đó cho quê hương, thì đừng đứng nhìn.

Đó có lẽ là cách một người từng đi qua thời hoa lửa tiếp tục sống phần đời còn lại của mình.

Không còn cầm cuốc vì chiến tranh.

Mà cầm cuốc, góp tiền, góp sức vì quê hương.

Con đường vẫn ở đó.

Người đi qua có thể không biết tên ông.

Nhưng có lẽ cũng không cần.

Bởi có những người sinh ra không phải để được nhớ tên trên mỗi con đường.

Họ chỉ cần con đường ấy đưa được mọi người về nhà.