Người giữ hồn gốm mỹ nghệ và bí mật men rạn thất truyền
Trong cái nắng hanh hao của làng gốm Bát Tràng, nghệ nhân Trần Độ được biết đến như một "phù thủy" của các loại men cổ. Câu chuyện của ông không bắt đầu bằng sự thành công, mà bằng hàng ngàn mảnh gốm vỡ vụn trong những lò nung hỏng. Ông dành cả đời mình để đi tìm lại công thức men rạn – loại men đặc trưng của thời Lê, mộc mạc nhưng kiêu sa với những đường rạn như mạng nhện, vốn đã bị thất truyền trong dòng chảy biến động của lịch sử.
Ông Độ kể về những ngày lang thang khắp các đình chùa cổ ở miền Bắc, chỉ để được chạm tay vào những bát hương, chân đèn thời Lê – Mạc. Ông quan sát từng vết rạn, độ sâu của xương gốm và màu sắc trầm mặc của thời gian. Trở về lò gốm của mình, ông bắt đầu những cuộc thí nghiệm điên rồ. Ông pha trộn hàng trăm loại đất khác nhau, từ đất sét trắng ven sông Hồng đến cao lanh vùng đất Tổ Phú Thọ. Ông điều chỉnh nhiệt độ lò nung từ 1.200°C lên 1.300°C rồi lại hạ xuống, chỉ để tìm thấy khoảnh khắc lớp men co lại và tự nứt ra một cách nghệ thuật.
Có những lần, cả một lò gốm hàng trăm triệu đồng ra lò chỉ là một đống xỉ than đen kịt hoặc những vết rạn nham nhở. Nhưng ông Độ không nản chí. Ông bảo, gốm là sự kết hợp của "Đất - Nước - Lửa và Tâm người". Nếu cái tâm không tĩnh, lửa sẽ không hiền. Cuối cùng, sau mười năm ròng rã, ông đã phục chế thành công dòng gốm men rạn với sắc xám xanh đặc trưng. Những tác phẩm của ông giờ đây được chọn làm quà tặng cho các nguyên thủ quốc gia, mang theo niềm tự hào về một nền văn minh lúa nước rực rỡ.
Ông Độ là chứng nhân cho sự kiên định của trí tuệ Việt. Ông không chỉ làm kinh doanh, ông đang làm văn hóa. Mỗi sản phẩm gốm của ông là một câu chuyện lịch sử được kể bằng hình ảnh. Ông đưa các họa tiết cá chép hóa rồng, nghê thuần Việt hay rồng thời Lý vào gốm một cách sống động. Ông muốn thế giới nhìn vào gốm Bát Tràng không phải là những món đồ lưu niệm rẻ tiền, mà là những tác phẩm nghệ thuật có chiều sâu lịch sử. Sự hồi sinh của men rạn dưới bàn tay ông là minh chứng cho việc nếu chúng ta biết trân trọng quá khứ, quá khứ sẽ trở thành bệ phóng cho tương lai.
