NGƯỜI GIỮ KÝ ỨC BA GIA – MỘT TUỔI TRẺ GỬI LẠI QUÊ HƯƠNG

Có những con người bước ra khỏi chiến tranh rồi trở về với một cuộc sống bình dị đến mức, nếu chỉ tình cờ gặp họ trên một con đường làng, ta có thể không bao giờ biết rằng phía sau mái tóc bạc, dáng người đã chậm lại theo năm tháng ấy là cả một tuổi trẻ từng sống giữa những năm tháng khốc liệt nhất của dân tộc.

Có những người đã đi qua chiến tranh nhưng chiến tranh chưa bao giờ thực sự rời khỏi ký ức của họ.

Và có những câu chuyện, dù đã được kể từ rất nhiều năm trước, vẫn khiến thế hệ hôm nay phải dừng lại để lắng nghe.

Cựu chiến binh Lê Văn Thọ là một người như thế.

Ông sinh ngày 12 tháng 12 năm 1945, quê tại thôn Bình Nam, xã Tịnh Bình, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi, nay thuộc xã Sơn Tịnh. Theo hồ sơ của địa phương, ông tham gia Quân đội Nhân dân Việt Nam từ ngày 18 tháng 4 năm 1962 và có nhiều năm chiến đấu trong lực lượng đặc công.

Nhưng những con số, những mốc thời gian ấy chỉ là vài dòng ngắn ngủi trong một bộ hồ sơ. Muốn hiểu một con người đã sống như thế nào trong những năm tháng chiến tranh, có lẽ không gì chân thực hơn việc lắng nghe chính những ký ức mà họ mang theo suốt cuộc đời.

Tuổi trẻ của ông Lê Văn Thọ gắn với quê hương Sơn Tịnh.

Năm 1961, khi ông còn rất trẻ, cha ông hy sinh. Nỗi đau mất người thân, theo những tư liệu báo chí ghi lại, đã trở thành một trong những động lực khiến chàng trai Lê Văn Thọ tìm đến cách mạng và tham gia Đội công tác xã Tịnh Bình.

Đầu năm 1963, khi Trung đoàn 1, Quân khu 5 tuyển người vào lực lượng đặc công, ông tiếp tục được lựa chọn.

Từ đó, người thanh niên quê Bình Nam bước vào một cuộc đời hoàn toàn khác.

Đó là một cuộc đời mà tuổi trẻ không được đo bằng những năm tháng học hành, những ước mơ riêng hay những dự định cho tương lai, mà được tính bằng những ngày hành quân, những nhiệm vụ bí mật và những lần đối mặt với hiểm nguy.

Đặc công là một lực lượng đặc biệt, đòi hỏi người lính không chỉ có lòng dũng cảm mà còn phải có sự kiên trì, tỉnh táo và khả năng hoạt động trong những điều kiện vô cùng khắc nghiệt.

Để tiếp cận mục tiêu, người lính phải tìm hiểu địa hình, nắm tình hình, chuẩn bị chiến trường và hoạt động trong bí mật.

Ông Thọ từng kể về những ngày tháng ấy bằng những chi tiết rất đời thường.

Khi làm nhiệm vụ, người lính phải tận dụng những thứ có sẵn trong tự nhiên để ngụy trang. Có khi là những chiếc lá rừng, lớp bùn đất hay những vật liệu đơn sơ xung quanh. Tất cả đều trở thành một phần của nhiệm vụ.

Nghe những câu chuyện ấy, tôi chợt nhận ra rằng chiến tranh không chỉ được tạo nên bởi những trận đánh lớn được ghi lại trong sách giáo khoa.

Phía sau mỗi chiến thắng là biết bao ngày tháng chuẩn bị âm thầm.

Phía sau một trang lịch sử là biết bao con người đã lặng lẽ làm công việc của mình, có khi không được nhắc tên, nhưng lại góp một phần không thể thiếu vào thắng lợi chung.

Nhắc đến ông Lê Văn Thọ là nhắc đến Chiến thắng Ba Gia – một dấu mốc quan trọng trên chiến trường Quân khu 5.

Từ đêm 28, rạng sáng 29 đến ngày 31 tháng 5 năm 1965, quân và dân ta chiến đấu liên tục tại khu vực Ba Gia, Sơn Tịnh. Chiến dịch đã đánh thiệt hại nặng nhiều đơn vị của đối phương và trở thành một chiến thắng có ý nghĩa quan trọng đối với chiến trường Quân khu 5.

Ông Thọ là một trong những người trực tiếp tham gia chiến dịch ấy.

Trong một lần chia sẻ với báo chí, ông kể rằng mình được giao nhiệm vụ chuẩn bị đồn Gò Cao. Công việc bắt đầu từ cuối tháng 11 năm 1964 và kéo dài đến giữa tháng 3 năm sau.

Trong suốt nhiều tháng, ông cùng đồng đội phải nắm rất kỹ tình hình bên trong đồn: từ khu vực chỉ huy, kho đạn, trận địa pháo cho đến hệ thống thông tin.

Đọc những lời kể ấy, tôi đặc biệt ấn tượng với hai chữ:

“Chuẩn bị.”

Một chiến thắng mà lịch sử có thể ghi lại chỉ bằng vài dòng ngắn ngủi, nhưng phía sau đó lại là hàng tháng trời âm thầm chuẩn bị; là sự kiên nhẫn, chính xác và kỷ luật của những người lính; là sự góp sức của người dân địa phương và biết bao con người khác.

Ông Thọ từng nói một điều rất giản dị khi nhắc về Chiến thắng Ba Gia:

Chuẩn bị tốt thì mới có thể giành thắng lợi.

Một câu nói tưởng như chỉ thuộc về chiến trường, nhưng khi nhìn từ cuộc sống hôm nay, tôi lại thấy trong đó một bài học rộng lớn hơn.

Không có thành quả nào tự nhiên xuất hiện.

Đằng sau một kết quả tốt luôn là sự chuẩn bị, trách nhiệm, kỷ luật và những nỗ lực bền bỉ mà đôi khi người khác không nhìn thấy.

Một kỳ thi tốt cần những ngày tháng học tập.

Một ước mơ cần sự kiên trì.

Một tương lai tốt đẹp cũng cần được chuẩn bị từ những việc rất nhỏ của ngày hôm nay.

Có lẽ đó chính là một trong những bài học mà những người lính năm xưa, dù không trực tiếp nói ra, vẫn để lại cho thế hệ trẻ chúng tôi.

Nhưng khi nhắc về những người lính năm xưa, không thể chỉ nhắc đến chiến thắng.

Bởi phía sau mỗi chiến thắng là những mất mát không thể đo đếm bằng con số.

Ông Lê Văn Thọ từng chia sẻ rằng ông trực tiếp chứng kiến chiến trường Quảng Ngãi vô cùng ác liệt, chứng kiến những mất mát và đau thương của đồng bào, đồng đội.

Khi nhắc lại những người lính đã ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ, ông bày tỏ sự xúc động và lòng cảm phục trước sự hy sinh của họ.

Tôi nghĩ về tuổi trẻ của những người lính năm ấy.

Họ cũng từng có gia đình.

Họ cũng có những người mình thương.

Họ cũng từng mong được trở về quê, được sống một cuộc đời bình thường, được nhìn thấy quê hương đổi thay.

Nhưng khi đất nước còn chiến tranh, họ đã đặt trách nhiệm với quê hương, với Tổ quốc lên trước những mong muốn riêng của mình.

Có người trở về.

Có người mãi mãi nằm lại trên mảnh đất mà họ từng chiến đấu để bảo vệ.

Có người trở về với những vết thương trên cơ thể.

Và cũng có những người trở về mang theo ký ức về những đồng đội không còn cơ hội nhìn thấy ngày đất nước hòa bình.

Chính ở đó, tôi hiểu hơn ý nghĩa của hai chữ “thời hoa lửa”.

Đó không chỉ là một thời kỳ đầy bom đạn.

“Thời hoa lửa” còn là tuổi trẻ của cả một thế hệ đã cháy hết mình cho quê hương, đất nước.

Tôi sinh ra trong hòa bình.

Tôi chưa từng biết tiếng bom đạn của chiến tranh. Tôi không phải rời gia đình để lên đường khi tuổi đời còn rất trẻ. Những điều tôi quan tâm mỗi ngày có thể chỉ là việc học, những kỳ thi, những dự định nghề nghiệp hay những lựa chọn cho tương lai.

Vì vậy, đôi khi chiến tranh đối với thế hệ chúng tôi dường như là một điều rất xa.

Nhưng câu chuyện về ông Lê Văn Thọ khiến khoảng cách ấy trở nên gần hơn.

Bởi tôi nhận ra rằng:

Lịch sử không chỉ nằm trong sách.

Lịch sử nằm trong ký ức của những người còn sống.

Lịch sử nằm trên những mảnh đất mà chúng ta đang đi qua mỗi ngày.

Lịch sử nằm trong những địa danh tưởng như rất quen thuộc của quê hương.

Và lịch sử còn nằm trong những câu chuyện mà một người lính kể lại sau hàng chục năm, khi mái tóc đã bạc nhưng ký ức về quê hương và đồng đội vẫn còn nguyên vẹn.

Có lẽ vì thế mà việc lắng nghe những người từng đi qua chiến tranh trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Bởi khi một người lính kể lại câu chuyện của mình, chúng ta không chỉ nghe về quá khứ.

Chúng ta đang được nghe một phần lịch sử bằng chính giọng nói của người đã sống trong lịch sử ấy.

Thế hệ trẻ hôm nay không thể sống lại tuổi trẻ của những người đi trước.

Chúng tôi không cần phải trải qua chiến tranh để chứng minh lòng yêu nước.

Lòng yêu nước của thế hệ hôm nay có thể bắt đầu từ những điều rất bình dị:

Là học tập nghiêm túc.

Là sống có trách nhiệm.

Là biết trân trọng những gì mình đang có.

Là giữ gìn những giá trị tốt đẹp của quê hương.

Là biết sẻ chia với cộng đồng.

Và quan trọng hơn, là biết mình đang được thừa hưởng điều gì từ những thế hệ đã đi trước.

Nếu thế hệ trước đã bảo vệ đất nước bằng lòng dũng cảm và sự hy sinh, thì thế hệ hôm nay cần bảo vệ thành quả ấy bằng tri thức, trách nhiệm và những việc làm có ích cho cộng đồng.

Chúng ta không thể lựa chọn thời đại mình được sinh ra.

Nhưng chúng ta có thể lựa chọn cách mình sống trong thời đại ấy.

Năm tháng rồi sẽ tiếp tục trôi.

Những người lính năm xưa sẽ ngày một già đi. Những mái tóc từng xanh màu tuổi trẻ nay đã bạc theo thời gian. Những ký ức mà họ mang theo cũng có thể dần trở nên xa lạ với những thế hệ sinh ra trong hòa bình.

Vì thế, có lẽ chúng ta không nên chỉ nhớ về chiến tranh vào những ngày kỷ niệm.

Hãy lắng nghe những người đã đi qua chiến tranh khi họ còn có thể kể.

Hãy hỏi ông bà, cha mẹ về những câu chuyện mà trước đây chúng ta chưa từng hỏi.

Hãy nhìn những địa danh lịch sử không chỉ như một địa điểm trên bản đồ hay một nơi để tham quan, mà như những mảnh đất từng có những con người gửi lại tuổi trẻ của mình.

Bởi mỗi người lính trở về đều mang theo một phần lịch sử.

Và câu chuyện của cựu chiến binh Lê Văn Thọ cũng vậy.

Từ quê hương Bình Nam của Sơn Tịnh, ông bước vào chiến tranh khi tuổi đời còn rất trẻ. Ông trực tiếp tham gia chiến trường Quảng Ngãi, góp phần vào những năm tháng làm nên Chiến thắng Ba Gia, rồi sau này trở về với cuộc sống đời thường.

Nhưng có lẽ, điều quý giá nhất trong câu chuyện về ông không nằm ở những con số, những danh hiệu hay một chiến công được kể lại bằng những dòng lịch sử.

Điều khiến tôi nhớ nhất là hình ảnh một người trẻ của nhiều thập niên trước đã dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi mình cho quê hương.

Và hôm nay, khi nhìn về ông cùng những người đồng đội năm xưa, tôi tự hỏi:

Nếu họ đã dành tuổi trẻ để giữ gìn quê hương, thì tuổi trẻ của chúng ta hôm nay sẽ được sử dụng như thế nào?

Có lẽ, mỗi người trẻ cần tự tìm cho mình một câu trả lời.

Bởi chiến tranh đã lùi xa, nhưng trách nhiệm với quê hương thì chưa bao giờ kết thúc.

Một thế hệ đã đi qua thời hoa lửa.

Một thế hệ khác đang được sống trong thời bình.

Giữa hai thế hệ ấy có một sợi dây vô hình nhưng vô cùng quý giá:

đó là lòng biết ơn, là sự tiếp nối và là trách nhiệm với quê hương, đất nước.

Và nếu hôm nay chúng ta còn có thể bình yên học tập, ước mơ và lựa chọn tương lai của mình, thì hãy nhớ rằng đã từng có một thế hệ không được lựa chọn cho riêng mình.

Họ đã lựa chọn quê hương.

Họ đã lựa chọn Tổ quốc.

Và họ đã gửi lại cho chúng ta một mùa xuân của hòa bình.

Vì thế, điều chúng ta cần làm hôm nay không phải là sống một cuộc đời giống họ, mà là sống xứng đáng với những gì họ đã trao lại.

Kể lại một câu chuyện – là gìn giữ một ký ức.
Gìn giữ một ký ức – là trân trọng một thế hệ.
Và trân trọng một thế hệ – là biết sống có trách nhiệm với tương lai của quê hương, đất nước.

Một thế hệ đã đi qua thời hoa lửa.
"Còn chúng ta – hãy viết tiếp câu chuyện của quê hương trong thời bình."