NGƯỜI GIỮ SÔNG

Những ngày cuối thu, mưa Quảng Trị đổ xuống nặng như một nỗi buồn cũ kỹ. Bà Thu ngồi tựa lưng vào vách nhà, đôi tay gầy gầy quấn lấy tách trà đã nguội. Bảy mươi mấy tuổi đời đi qua, trí nhớ của bà có lúc như chiếc lưới rách, chỗ giữ được, chỗ để tuột. Thế nhưng, có một thứ chưa bao giờ phai: tiếng bom xé gió, tiếng nước vỗ vào mạn đò và tiếng gọi “mẹ ơi” của những chàng trai năm ấy.

Ngày đó bà mới mười bảy tuổi, cái tuổi lẽ ra phải chỉ biết đến mái tóc dài, những buổi hò hẹn và tiếng cười trong trẻo. Nhưng chiến tranh không đợi tuổi. Bà Thu, cô gái gương mặt bầu bĩnh, ánh mắt trong veo, khoác súng lên vai và chèo đò cùng bố chồng ngay từ buổi chiều đầu tiên của mùa hè đỏ lửa.

Dòng Thạch Hãn mùa mưa đục ngầu như bị khuấy lên bởi cả trời đất. Nước chảy xiết, những con sóng lạnh ngắt đánh vào mạn đò như muốn kéo tất cả xuống đáy. Và phía trên, bom rơi từng chuỗi dài như những vệt sáng chết người.

Đêm nào bà Thu cũng chèo. Chiếc đò gỗ bé nhỏ của bà là con đường duy nhất đưa bộ đội vượt sông vào Thành cổ. Mỗi chuyến đò chở mười người, mà phần lớn chỉ có thể hy vọng sống sót bằng phép màu.

Trong bóng đêm mờ đục, khi bom lóe lên soi rõ từng khuôn mặt trẻ măng, bà nghe tiếng thở run run của những chàng trai chưa đầy đôi mươi. Có cậu vẫn mang theo quyển sổ sinh viên trong ba lô. Có cậu nói chưa hết câu đã bị tiếng pháo dập nửa còn lại. Và có những cậu, vừa chạm vào bờ an toàn liền ngã vào tay bà mà miệng vẫn gọi “mẹ”.

Mỗi lần như thế, bà thấy trái tim mình như bị kéo xuống theo dòng nước.

Bà đưa họ đi, nhưng chẳng mấy ai quay lại.

Suốt 81 ngày đêm, bà chỉ đưa được hai người trở về nguyên vẹn.

Một nửa thế kỷ trôi qua, bà vẫn không nhớ nổi mặt họ.

Một buổi sáng năm 2018, khi mặt trời vừa hắt ánh vàng lên mặt sông, có một cụ ông tóc bạc phơ bước vào sân nhà. Bà Thu nhận ra tiếng gọi yếu ớt của ông:

“Cô Thu… còn nhớ tôi không?”

Bà không nhớ. Nhưng khi ánh mắt ông nhìn xuống dòng nước phía sau nhà, cái nhìn của một người từng trở về từ ranh giới giữa sống và chết, bà biết mình đã gặp đúng người.

Ông Phạm Hùng. Người lính từng ngồi trong chiếc đò của bà bốn mươi sáu năm trước.

Gặp lại nhau, họ không nói nhiều. Có những cuộc hội ngộ mà chỉ cần im lặng đã đủ để quá khứ ùa về.

Ông Hùng run run kể rằng sau khi xem chương trình truyền hình về người lái đò năm xưa, ông đã lần theo từng manh mối, vượt hàng trăm cây số chỉ để nói một lời cảm ơn muộn màng.

Và để khẳng định rằng: đã từng có một cô gái mười bảy tuổi đã cứu mạng ông trong đêm tối của chiến tranh.

Trong bảo tàng Thành cổ, giữa những kỷ vật gỉ sét và những câu chuyện thấm mùi thời gian, có một bức ảnh khác hẳn tất cả:

một ông lão lái đò nở nụ cười tươi, một nữ du kích ôm súng, và đằng sau họ là gần chục chiến sĩ cũng đang cười, thứ nụ cười lộng lẫy giữa bom đạn.

Người lái đò ấy là bố chồng bà Thu.

Cô gái ôm súng ấy là chính bà.

Bức ảnh chụp giữa năm 1972 được nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính mang đến trao lại cho gia đình khi tìm được họ sau 35 năm. Ông Câu, chồng bà Thu, đã nghẹn ngào đến mức phải quay mặt đi. Suốt đời ông chưa từng có một bức ảnh nào của bố. Tất cả ký ức chỉ tồn tại trong trí nhớ. Và giờ đây nụ cười của bố ông được trả lại nguyên vẹn.

Giờ đây, bà Thu và ông Câu sống trong một căn nhà nhỏ bên bờ sông. Những chiều gió thổi, nước vẫn chạm vào mép đất như nhắc lại điều gì đó xa xôi.

Thỉnh thoảng bà lại đi thắp hương ở Thành cổ. Không phải vì nghĩa vụ. Mà vì bà biết, những người lính ấy, những cậu trai trẻ năm nào, đã gửi lại tuổi xuân trên dòng sông này.