Người góp phần cho Tết Mậu Thân

Giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt, có những người lính không trực tiếp xuất hiện trên chiến trường mà phải sống giữa chính nơi đối phương kiểm soát. Họ mang những thân phận khác nhau, làm những công việc bình thường để che giấu nhiệm vụ thật sự. Trần Văn Lai là một trong những người như thế. Dưới cái tên Mai Hồng Quế, ông đã âm thầm hoạt động ngay giữa lòng Sài Gòn.

Trần Văn Lai sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, TP Thái Bình. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông mang bí danh Năm U.Som, tự Mai Hồng Quế, là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Nhiệm vụ của ông là hoạt động trong nội thành Sài Gòn - Gia Định, nơi tập trung nhiều cơ quan đầu não của đối phương. Ông phải trinh sát mục tiêu, thu thập tin tức, tài liệu, xây dựng cơ sở cách mạng và tạo điều kiện cho cán bộ của ta hoạt động an toàn.

Để có thể tồn tại trong một môi trường đầy nguy hiểm, Trần Văn Lai được yêu cầu thực hiện “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa. Ông xây dựng cho mình một thân phận hợp pháp với tên giao dịch Mai Hồng Quế, làm nghề nhà thầu khoán.

Dưới lớp vỏ bọc ấy, ông có điều kiện xuất hiện tại Dinh Độc Lập và nhiều khu vực quan trọng khác. Ông đồng thời được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ.

Từ công việc này, ông thu thập được nhiều tài liệu có giá trị. Đặc biệt, ông lấy được bản đồ toàn bộ hệ thống cống ngầm của thành phố Sài Gòn. Đây là tài liệu quan trọng giúp lực lượng cách mạng hiểu rõ những tuyến đường bí mật trong lòng thành phố.

Để bảo đảm an toàn, ông không vận chuyển nguyên bản đồ. Trần Văn Lai cắt bản đồ thành nhiều mảnh nhỏ, đánh ký hiệu thứ tự rồi ngụy trang dưới đệm xe và bánh xe sơ cua. Chiếc ô-tô bốn chỗ màu trắng, biển số EL-6899, được sử dụng để đưa những tài liệu này ra ngoài.

Không dừng lại ở công tác trinh sát, ông còn trực tiếp xây dựng những căn cứ bí mật cho lực lượng biệt động.

Từ năm 1962, ông bán hai căn biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3. Ông tự đào và xây dựng hầm bí mật ngay dưới những căn nhà giữa khu dân cư đông đúc.

Hàng chục tấn đất đá được đưa ra ngoài mà đối phương không phát hiện. Sau đó, ông tự lái ba chuyến ô-tô chở vũ khí về hầm. Hơn 2,5 tấn vũ khí được cất giấu an toàn, phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Những kho vũ khí này phục vụ các trận đánh vào nhiều mục tiêu quan trọng như Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài phát thanh và Bộ Tư lệnh Hải quân.

Năm 1966, ông tiếp tục tìm căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu để xây dựng hầm nổi làm căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy.

Sau Tết Mậu Thân, nhiều cơ sở của lực lượng biệt động bị đối phương phát hiện. Trần Văn Lai cũng bị lộ. Chính quyền Việt Nam cộng hòa truy bắt ông rất gắt gao và treo thưởng hai triệu đồng cho việc bắt giữ nhà tư sản Mai Hồng Quế. Phần lớn tài sản của ông bị tịch thu.

Theo lệnh của tổ chức, ông lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi để tiếp tục hoạt động.

Nhìn lại cuộc đời Trần Văn Lai, điều khiến người ta nhớ đến không chỉ là những căn hầm hay những chuyến xe bí mật. Đó còn là khả năng giữ vững bản lĩnh trong hoàn cảnh luôn cận kề hiểm nguy. Ông đã sống một cuộc đời bình thường ở bên ngoài nhưng mang trong mình một nhiệm vụ đặc biệt, góp phần vào cuộc đấu tranh giành độc lập và thống nhất đất nước.