Người kể chuyện chiến trường qua từng kỷ vật

25 tuổi ông Đổng mới nhập ngũ. Đó là năm 1967. Đi cùng đợt với ông còn có hơn 10 người trong xã. Sau khóa huấn luyện chiến sĩ mới, ông được điều đi chiến đấu tại chiến trường B. Tại tỉnh Long An, tiểu đoàn của ông được giao nhiệm vụ phối hợp với bộ đội chủ lực Long An chống sự truy kích và càn quét của địch. "Ngày đó vào chiến trường, chúng tôi được cấp mỗi người một chiếc ba lô, bình tông, mũ cối, tăng võng, bát sắt… Những thứ ấy đối với người lính không chỉ là tài sản, mà còn gắn bó như những người bạn trên mỗi chặng đường hành quân, mỗi trận đánh khốc liệt."- ông chia sẻ.

Hai năm sau, trong một lần chống trả sự truy quét khốc liệt của địch, nhiều đồng đội của ông đã hy sinh. Ông bị thương nặng, phải đưa về tuyến sau điều trị rồi được phục viên.

Trở về quê hương với thương tật trên người, ba lô nhẹ nhưng lòng ông thì đầy ắp những kỷ niệm, nỗi nhớ nhung đồng đội cùng suy tư đau đáu làm được điều gì đó để tưởng niệm sự hy sinh của họ.

Đất nước hòa bình, thống nhất, ông bắt đầu hành trình tìm về quá khứ, tìm lại những kỷ vật chiến trường.

Chỉ với chiếc mũ cối bạc màu và chiếc xe đạp cũ, ông rong ruổi khắp các tỉnh miền Bắc, rồi cất công vào cả Long An, Quảng Trị, Thanh Hóa, vừa liên lạc lại với các đồng đội cũ, vừa tìm hiểu nơi nào, gia đình nào còn lưu giữ kỷ vật chiến tranh để thuyết phục họ bán lại hoặc cho, tặng. Người ở làng không phải ai cũng hiểu và ủng hộ ý định của ông nhưng người vợ tảo tần của ông thì khác. Bà hiểu những trăn trở của chồng trong những đêm khó ngủ, thao thức cùng những kí ức không thể nào quên của ông. Mỗi chuyến đi, trong chiếc túi vải ông mang theo luôn có những chiếc bánh sắn bà đã tự tay chuẩn bị để ông "phòng khi lỡ độ đường".

Từ ngạc nhiên, mọi người dần cảm phục rồi tích cực giới thiệu cho ông nhưng địa chỉ còn lưu giữ kỷ vật chiến trường. Ông có được nhiều kỷ vật quý cũng từ sự giúp đỡ của đồng đội, bà con, các cựu chiến binh từng một thời vào sinh ra tử.

Những chuyến đi ấy không phải chuyến nào cũng có kết quả. Có khi ông trở về mà trong túi chẳng có kỷ vật nào, chỉ có niềm thẫn thờ tiếc nuối khi kỷ vật đã bị bán đi hay vô tình bị tiêu hủy. Đó đều là những đồ vật cũ mà không phải ai cũng thấm thía được giá trị tinh thần mà nó đang mang nặng, nhất là những người trẻ, chưa từng biết đến khói lửa chiến tranh...

Sau này, khi các con đã lớn lên, kinh tế gia đình dần ổn định, ông có điều kiện và thời gian đi nhiều nơi hơn để thực hiện ý định hằng ấp ủ. Trên 40 năm miệt mài kiếm tìm từ quá khứ, hôm nay, ông đã có bộ sưu tập hơn 400 kỷ vật chiến trường.

Mỗi kỷ vật một câu chuyện chiến trường

Với mỗi kỷ vật, chủ nhân của chúng đều có sự trân trọng, đặc biệt, ông có thể phân tích, giảng giải nguồn gốc xuất xứ, vẻ đẹp riêng của từng thứ. Nhiều năm qua, biết bao lượt cựu chiến binh, học sinh, sinh viên, cán bộ, người dân đến tham quan, ông vẫn nâng niu chăm chút, hào hứng giới thiệu như những ngày đầu. Đây là chiếc ấm được bộ đội làm vừa để kỷ niệm chiến thắng trong chiến dịch Khe Sanh vừa làm đồ sinh hoạt cho chiến sĩ ta khi ấy. Kia lá cờ của quân giải phóng do hai cô bé chỉ mới 12 tuổi ở Bến Lức – Long An may bằng tay được quân giải phóng dùng để phân chia ranh giới giữa ta và địch. Rồi tấm bản đồ ghi lại nơi chôn cất 200 chiến sỹ của 4 tỉnh miền Tây Nam Bộ do một cựu chiến binh Mỹ trao trả cho ta, nhờ đó mà năm 2009, quân đội ta đã tìm được 145 hài cốt liệt sỹ bị Mỹ giết hại. Trên những chiếc kệ đựng kỷ vật có cả chiếc lược ngà của 10 cô gái thanh niên xung phong ở ngã ba Đồng Lộc; cái nồi nấu cơm được chế từ vỏ quả pháo sáng; chiếc đĩa nhôm làm từ xác máy bay Mỹ, trong lòng đĩa có khắc họa hoa văn tinh tế với cánh chim hòa bình; chiếc xẻng đào công sự, khi xoay vài vòng lại biến thành cái cuốc...

Trong số các kỷ vật sưu tập, ông Đổng tâm đắc nhất là chiếc cúp sứ Hải Dương của quân đội ta làm vào những năm 60 của thế kỷ trước. Một mặt của chiếc cúp này ghi dòng chữ “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”, mặt còn lại in hình ảnh nữ thanh niên xung phong đang trong tư thế sẵn sàng chiến đấu. Để rồi mỗi khi có đoàn học sinh vào tìm hiểu, ông lại tự hào đưa chiếc cúp ra giới thiệu về truyền thống đánh giặc giữ nước, về quyết tâm "giặc đến nhà, đàn bà cũng đánh" của nhân dân ta.

Miệt mài sưu tầm, giới thiệu, hơn 4 thập kỷ qua, ông gần như đã quên đi cả thời gian, tuổi tác của mình. "Có lẽ đồng đội phù hộ, sức khỏe tôi vẫn còn tương đối. Giờ tôi chỉ có một mong muốn là mở rộng không gian trưng bày để có thêm nhiều người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ biết đến địa chỉ này - nơi vừa lưu giữ kỷ niệm, vừa cho con cháu biết cha ông đã đánh giặc như thế nào."- ông Đổng giãi bày.

Được biết, cuối năm 2013, khi cựu chiến binh Nguyễn Văn Đổng có đơn đề nghị UBND xã Lý Nhân cho phép mở phòng trưng bày kỷ vật chiến trường tại nhà riêng, chính quyền địa phương và cơ quan chức năng đã đồng ý và rất hoan nghênh việc làm này của ông. Tuy nhiên, cho đến nay, phòng trưng bày của ông chưa nhận được sự hỗ trợ nào từ phía chính quyền.