Người kéo lá cờ mở ra bình minh độc lập ở Kinh đô Huế (21/8/1945)

Trong căn phòng nhỏ chưa đầy 20m² ở phường Minh Khai (Hà Nội), người cựu chiến binh Đặng Văn Việt – khi ấy đã ngoài 98 tuổi – vẫn nhớ rành rọt từng chi tiết của buổi sáng 21/8/1945. Đó là buổi sáng ông chỉ huy hạ cờ triều đình và giương cao lá cờ đỏ sao vàng trên kỳ đài Huế, mở đầu cho những ngày Cách mạng Tháng Tám thắng lợi tại cố đô.

Sinh năm 1920 ở Diễn Châu (Nghệ An), Đặng Văn Việt từng là sinh viên Trường Y khoa Đông Dương. Sau 9/3/1945, khi Nhật đảo chính Pháp, nhiều hoạt động yêu nước chuyển sang bí mật. Dưới danh nghĩa Trường Thanh niên Tiền tuyến do Phan Anh và Tạ Quang Bửu khởi xướng tại Huế, một “võ bị trá hình” được lập nên để đào tạo lực lượng cho thời khắc quyết định. Ngày 1/7/1945, trường khai giảng; bên trong, tổ Việt Minh âm thầm hình thành, “Việt Minh hóa” toàn bộ học viên.

Ông Việt kể: sáng 20/8, ông nhận lệnh mật từ Trần Hữu Dực giao treo cờ cách mạng trước Ngọ Môn. Lá cờ 10×12m (120m²) được cuộn chặt trong bao tải, buộc sau xe đạp. Trên đường từ Nam Giao về trường, ông ghé nghỉ, ăn vội bát chè cho lại sức – chi tiết đời thường giữa thời khắc phi thường.

Rạng sáng 21/8, ông cùng Nguyễn Thế Lương đẩy hai xe chở lá cờ dài “như con trăn” vào chân kỳ đài. Trước tiểu đội lính khố vàng bảo vệ cột cờ, ông dõng dạc tuyên bố mệnh lệnh của Ủy ban Khởi nghĩa. Sợi dây thừng to bằng cổ tay được kéo; cờ quẻ Ly từ từ hạ xuống, cờ đỏ sao vàng chậm rãi vươn lên đỉnh cao. “Tim tôi sôi sục,” ông nhớ lại, “chưa bao giờ thấy bầu trời Huế đỏ rực đến thế.”

Khoảnh khắc ấy lan đi như lửa. Từ trong thành đến các làng mạc bán kính hàng chục cây số, người dân nhìn thấy lá cờ khổng lồ tung bay và reo lên: “Cách mạng đã về!” Ông còn nhớ, hai thủy phi cơ Mỹ sơn bạc từ ngoài khơi bay vào, lượn vòng quanh kỳ đài rồi vẫy cánh chào – một dấu hiệu lạ lùng của thời cuộc đang xoay chuyển.

Hai ngày sau, 23/8, Huế khởi nghĩa thắng lợi. Đến 30/8/1945, tại Ngọ Môn, Bảo Đại đọc chiếu thoái vị, trao ấn – kiếm cho phái đoàn Chính phủ lâm thời, khép lại chế độ phong kiến. Trường Thanh niên Tiền tuyến được giao bảo vệ lễ đài; chính tại đó, một lãnh binh hoàng gia tiết lộ: đã từng có lệnh triển khai 120 lính chĩa súng vào hai người treo cờ, nhưng nhà vua ngăn lại – “nếu nổ súng, trẫm chết trước.”

Ký ức của Đặng Văn Việt – người kéo lá cờ mở ra bình minh độc lập ở kinh đô – hôm nay đã được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi âm, ghi hình, thẩm định. Đó không chỉ là câu chuyện của một con người, mà là nhân chứng sống của khoảnh khắc đất nước đổi vận mệnh. Và giữa những lớp bụi thời gian, lá cờ ngày ấy vẫn bay – trong ký ức, trong bảo tàng, và trong niềm tự hào của các thế hệ sau.