Người khai mở vùng đất Hà Tiên
Nhắc đến Hà Tiên, người dân không chỉ nhớ đến cảnh đẹp của núi non, biển đảo mà còn nhắc đến công lao của Mạc Cửu – người có công lớn trong việc khai phá, xây dựng và đưa vùng đất Hà Tiên trở thành một thương cảng sầm uất ở cực Tây Nam của Tổ quốc.
Cuối thế kỷ XVII, vùng Hà Tiên khi ấy còn hoang vu, dân cư thưa thớt. Sau nhiều biến động ở phương Bắc, Mạc Cửu cùng gia đình và nhiều lưu dân đến khai phá vùng đất này. Với tầm nhìn xa và tài tổ chức, ông quy tụ cư dân người Việt, người Hoa, người Khmer và nhiều cộng đồng khác cùng chung sống, khai khẩn ruộng đất, mở chợ và phát triển giao thương.
Nhờ vị trí thuận lợi ven biển, Hà Tiên nhanh chóng trở thành nơi buôn bán nhộn nhịp. Tàu thuyền từ nhiều nước trong khu vực như Xiêm, Chân Lạp, Trung Hoa và các nước Đông Nam Á thường xuyên cập bến trao đổi hàng hóa. Không chỉ phát triển kinh tế, Mạc Cửu còn cho xây dựng thành lũy, tổ chức lực lượng bảo vệ cư dân trước nạn cướp biển và các cuộc quấy phá từ bên ngoài.
Năm 1708, nhận thấy việc gắn bó với quốc gia Đại Việt sẽ tạo điều kiện cho Hà Tiên phát triển bền vững, Mạc Cửu đã dâng vùng đất Hà Tiên quy thuận Nguyễn Phúc Chu. Chúa Nguyễn chấp thuận và phong ông làm Tổng binh trấn Hà Tiên. Sự kiện này đánh dấu Hà Tiên chính thức trở thành một phần lãnh thổ của Đại Việt, góp phần quan trọng vào quá trình xác lập chủ quyền ở vùng đất Tây Nam.
Sau khi Mạc Cửu qua đời, con trai ông là Mạc Thiên Tứ tiếp tục phát triển Hà Tiên. Dưới thời Mạc Thiên Tứ, vùng đất này trở thành một trung tâm kinh tế, văn hóa nổi tiếng. Ông còn thành lập Chiêu Anh Các, một tao đàn quy tụ nhiều văn nhân, thi sĩ, khiến Hà Tiên được mệnh danh là vùng đất văn hiến phương Nam.
Ngày nay, tại chân núi Bình San ở Hà Tiên có Lăng Mạc Cửu, nơi an nghỉ của Mạc Cửu và dòng họ Mạc. Đây là di tích lịch sử - văn hóa quan trọng, hằng năm đón đông đảo người dân và du khách đến dâng hương, tìm hiểu về lịch sử khai mở vùng đất Hà Tiên.
Đứng trước lăng mộ Mạc Cửu, nhiều người không chỉ tưởng nhớ một vị khai quốc công thần của vùng đất Hà Tiên mà còn cảm nhận được tinh thần khai phá, đoàn kết và ý chí bảo vệ chủ quyền của cha ông trên vùng đất cực Nam Tổ quốc.
