“Người lái đò giữa mưa bom trên dòng Nhật Lệ”
Trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ, có những con người không trực tiếp cầm súng nhưng công việc của họ lại góp phần bảo đảm cho chiến trường vận hành. Nguyễn Thị Suốt, người dân thường gọi thân mật là Mẹ Suốt, là một trường hợp tiêu biểu. Ở tuổi khoảng 60, giữa những năm tháng Quảng Bình trở thành trọng điểm đánh phá của không quân và hải quân Mỹ, Mẹ tình nguyện chèo đò trên sông Nhật Lệ, đưa cán bộ, bộ đội, thương binh, vũ khí và hàng hóa qua sông.
Bến đò Nhật Lệ – một “trận địa” đặc biệt
Quảng Bình giữ vị trí quan trọng trên tuyến giao thông chi viện từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam. Vì vậy, các bến sông, cầu phà và tuyến vận tải tại đây thường xuyên bị đánh phá. Bến đò trên sông Nhật Lệ cũng trở thành một trọng điểm mà máy bay và tàu chiến Mỹ tìm cách khống chế.
Trong hoàn cảnh ấy, Mẹ Suốt vẫn bám bến. Chiếc thuyền gỗ nhỏ trở thành phương tiện nối hai bờ Đồng Hới – Bảo Ninh, góp phần duy trì giao thông trong điều kiện bom đạn. Báo Nhân Dân ghi lại rằng Mẹ đã chèo hàng trăm lượt đò trong những năm 1964-1966, kể cả khi máy bay Mỹ oanh tạc ác liệt.
Điểm đáng chú ý là nhiệm vụ của Mẹ không đơn thuần là vận chuyển. Mỗi chuyến đò còn góp phần giữ thông tin liên lạc, đưa thương binh ra khỏi khu vực chiến đấu và bảo đảm lực lượng, phương tiện được qua sông an toàn.
Trận đánh ngày 7-2-1965 – “nước sôi, đạn bỏng”
Một dấu mốc tiêu biểu gắn với câu chuyện của Mẹ là trận oanh tạc Đồng Hới ngày 7-2-1965, khi Mỹ mở cuộc đánh phá lớn vào khu vực này. Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, ngày hôm đó Mỹ huy động khoảng 160 lần máy bay phản lực đánh phá Đồng Hới và các khu vực lân cận. Trên sông Nhật Lệ, Mẹ Suốt vẫn chèo đò chở bộ đội, vận chuyển đạn và duy trì tuyến liên lạc giữa hai bờ.
Báo Quân đội nhân dân cũng nhắc lại chiến công ngày 7-2-1965 của quân dân Đồng Hới – thời điểm mở đầu cho những năm tháng chiến đấu quyết liệt chống chiến tranh phá hoại của Mỹ tại khu vực này.
Sau hai ngày 7 và 8-2-1965, quân dân Đồng Hới bắn rơi 14 máy bay Mỹ; từ ngày 14-2 đến 28-4-1965, lực lượng ta tiếp tục đánh chìm, đánh cháy 5 tàu chiến Mỹ ở khu vực biển Nhật Lệ.
Mẹ Suốt không phải người trực tiếp bắn máy bay hay chỉ huy trận đánh. Chiến công của Mẹ nằm ở việc giữ cho “mạch máu” giao thông không bị đứt giữa lúc trận địa bị bom đạn bao vây.
Những chuyến đò giữa bom đạn
Theo Báo Nhân Dân, nhiều lần máy bay Mỹ đánh phá hai đầu bến, bắn rocket xuống khu vực con đò. Khi máy bay bất ngờ xuất hiện giữa sông, Mẹ yêu cầu bộ đội ngồi thấp xuống rồi tiếp tục điều khiển thuyền vượt qua khu vực nguy hiểm.
Đây là hình ảnh tiêu biểu cho tinh thần “hậu phương phục vụ tiền tuyến” trong chiến tranh. Một chuyến đò tuy nhỏ nhưng có thể chở những người lính đang trên đường làm nhiệm vụ, thương binh cần được đưa về nơi an toàn hoặc vật chất phục vụ chiến đấu.
Ngày 1-1-1967, Mẹ Nguyễn Thị Suốt được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng vì những thành tích trong phục vụ kháng chiến.
Hình ảnh Mẹ sau đó được ghi lại trong nhiều tư liệu, trở thành biểu tượng của người phụ nữ Quảng Bình kiên cường. Bức ảnh Mẹ gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch năm 1967 cũng trở thành một hình ảnh giàu ý nghĩa về những người dân bình dị đã đóng góp cho cuộc kháng chiến.
Hy sinh trong khi làm nhiệm vụ
Chiến tranh ngày càng khốc liệt. Ngày 11-10-1968, trong lúc đang làm nhiệm vụ tại khu vực bến đò Nhật Lệ, Mẹ Suốt hy sinh trong một trận bom của máy bay Mỹ.
Sự hy sinh ấy có ý nghĩa đặc biệt: Mẹ ngã xuống ngay trên công việc mà mình đã kiên trì thực hiện trong những năm tháng ác liệt nhất.
Không có chiến hào, không có khẩu súng trên tay, vũ khí của Mẹ là mái chèo và ý chí không chịu khuất phục. Chính vì vậy, câu chuyện Mẹ Suốt giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất của chiến tranh nhân dân: thắng lợi không chỉ được tạo nên bởi những đơn vị chiến đấu ngoài mặt trận mà còn bởi những con người âm thầm bảo đảm giao thông, vận tải, cứu thương và liên lạc.
Ngày nay, Bến đò Mẹ Suốt đã trở thành di tích lịch sử cấp quốc gia, ghi nhớ người phụ nữ đã hy sinh trên dòng Nhật Lệ.
