NGƯỜI LÁI ĐÒ TRÊN SÔNG ĐẠN

Trước chiến tranh, ông Võ Văn Chuẩn chỉ là một người lái đò bình thường trên sông Thạch Hãn. Việc hằng ngày của ông là chở bà con qua sông đi chợ, đi đồng, chở mấy đứa trẻ sang bờ bên kia chơi.

Ông kể:

“Tui tưởng đời tui chỉ gắn với đôi mái chèo và mấy đồng tiền lẻ. Ai ngờ có ngày phải chở cả chiến tranh qua sông.”

Năm 1972, ông được giao nhiệm vụ bí mật: dùng chính chiếc đò dân thường của mình, ban đêm chở bộ đội vượt sông. Mỗi chuyến là một tổ, có khi là cả tiểu đội, mang đầy súng đạn, có cả thương binh.

Đêm đầu tiên, tay ông run đến mức mái chèo chạm mạn thuyền kêu cộp cộp. Trên bờ, tiếng pháo bắn dồn dập. Dưới sông, nước chảy xiết. Trên thuyền, những gương mặt trẻ măng, mắt mở to trong bóng tối.

Một cậu lính thì thầm:

“Bác ơi… qua được chuyến ni, chắc bọn con sống thêm được ít bữa.”

Ông đáp khô khốc:

“Lên đò là phải tính chuyện sống, chứ ai tính chuyện chết.”

Có đêm, địch bắn pháo sáng soi trắng cả khúc sông. Ông Chuẩn buộc phải cho bộ đội nằm rạp xuống, còn mình đứng thẳng, giả vờ thong thả chèo như một người dân đi thuyền đêm, miệng khe khẽ hò:

“Bên ni Thạch Hãn quê mình,
bên tê bờ nớ bóng hình anh em…”

Tia đèn từ phía bên kia quét qua. Chiếc đò nhỏ chòng chành. Nhưng, bằng sự bình tĩnh kỳ lạ, ông đã đưa được chuyến đò ấy qua trót lọt.

Có lần khác, trên thuyền có một thương binh nặng. Anh nằm im ở đáy thuyền, ngực quấn băng, thở dốc. Giữa sông, anh mở mắt, khẽ hỏi:

“Bác ơi… qua được bờ bên kia là… đất mình rồi phải không bác?”

Ông đáp:

“Qua khỏi dòng nước ni là về tới đất mình.”

Anh mỉm cười rất nhẹ. Khi thuyền chạm bờ, anh đã lặng lẽ trút hơi thở cuối cùng.

Ông đứng trên bờ, nhìn xuống chiếc thuyền còn đọng vết máu mà không nói được lời nào:

“Rứa là có người tới bờ… nhưng không kịp đặt chân lên bờ.”

Sau hòa bình, ông lại tiếp tục lái đò chở dân qua sông như trước. Không ai gọi ông là anh hùng. Người ta vẫn quen miệng: “Đò ông Chuẩn đó, qua sông thì kêu.” Nhưng trong lòng ông, mỗi lần chèo ngang khúc sông năm xưa, ông đều thấy thấp thoáng những bóng áo lính lặng lẽ bước xuống đò.

Khi Trạm ký ức được xây dựng, Đoàn phường phục dựng lại một mô hình chiếc đò, treo tấm bảng:

“Có những người lái đò không nhớ hết đã chở bao nhiêu lượt người,
nhưng lịch sử thì không quên.”