Người lính đi trước mở đường cho đồng đội

Người lính đi trước mở đường cho đồng đội

(Câu chuyện về liệt sĩ ĐỖ VĂN TOÀN)

Đỗ Văn Toàn sinh năm 1946 tại huyện An Lão, thành phố Hải Phòng – một vùng quê thuần nông, nơi những cánh đồng lúa nối nhau đến tận chân trời. Tuổi thơ của anh gắn với con sông nhỏ uốn quanh làng, với những buổi theo cha ra đồng, theo mẹ gánh rơm về bếp. Chiến tranh chưa kịp lấy đi tuổi thơ, nhưng đã sớm gọi tên tuổi trẻ của anh.

Năm 1965, khi vừa tròn mười chín tuổi, Đỗ Văn Toàn viết đơn tình nguyện nhập ngũ. Ngày lên đường, mẹ anh tiễn con bằng nắm cơm bọc lá chuối và lời dặn:
“Đi cho trọn nghĩa với nước, rồi con sẽ về.”
Anh không hứa nhiều, chỉ cười hiền:
“Con đi trước, mẹ ở nhà giữ ruộng cho con.”

Từ miền Bắc, anh hành quân vào chiến trường miền Trung – Tây Nguyên, rồi được điều về mặt trận Khe Sanh, nơi được mệnh danh là “túi bom” của chiến tranh. Ở đó, ngày không khác đêm, đất đá không khi nào yên tiếng nổ. Những con đường tiếp tế phải mở trong mưa bom, những trận đánh diễn ra giữa rừng sâu và sương mù thuốc súng.

Anh Toàn được phân công vào đơn vị bộ binh, thường xuyên đảm nhận nhiệm vụ đi đầu đội hình trinh sát và mở đường. Đồng đội kể lại: anh ít nói, nhưng lúc nào cũng nhận phần khó về mình. Khi vượt suối, anh đi trước dò mìn. Khi băng rừng, anh xung phong mở lối. Trong ba lô của anh, ngoài võng và gạo sấy, lúc nào cũng có con dao nhỏ để phát rừng và một cuốn sổ mỏng ghi tên quê hương: An Lão – Hải Phòng.

Những ngày ở Khe Sanh, mưa rừng xối xả, đất đỏ bết vào áo quần. Ban đêm, anh em nằm ép sát nhau trong hầm chữ A, nghe bom nổ rung cả núi rừng. Có lần, sau một trận càn lớn, đơn vị phải rút gấp khỏi vị trí cũ. Con đường duy nhất để thoát ra là một lối mòn xuyên qua bãi cỏ tranh và đất đá mới bị bom xới tung.

Đỗ Văn Toàn được giao đi trước để mở đường cho tiểu đội. Anh bò sát mặt đất, dò từng mét đất bằng lưỡi lê. Bỗng phía trước có tiếng lách tách khẽ khàng – dấu hiệu của mìn gài. Anh ra hiệu cho đồng đội dừng lại, rồi lặng lẽ tiến lên thêm một đoạn để tìm cách vô hiệu hóa.

Chưa kịp xử lý xong, một loạt bom pháo dội xuống khu vực. Trong khói bụi mù mịt, anh chỉ kịp hô lớn:
“Anh em tản ra! Theo hướng tôi chỉ!”

Tiếng nổ sau đó xé tan khoảng rừng. Khi khói bụi lắng xuống, con đường mở ra, nhưng Đỗ Văn Toàn không còn đứng ở vị trí ban đầu nữa. Anh đã ngã xuống ngay nơi mình đi trước – giữa lối mở cho đồng đội.

Nhờ sự chỉ dẫn và hành động kịp thời của anh, cả đơn vị rút lui an toàn. Con đường anh mở bằng chính thân mình đã cứu sống nhiều người phía sau.

Năm ấy, anh mới hai mươi mốt tuổi.

Ở quê nhà An Lão, lá thư cuối cùng của anh vẫn còn chưa kịp gửi đi. Trong thư, anh viết:
“Mẹ ơi, con ở đây vẫn khỏe. Rừng nhiều muỗi nhưng anh em thương nhau. Khi nào yên, con sẽ về phụ mẹ cấy lúa…”

Thư chưa kịp hồi âm, thì giấy báo tử đã về làng. Mẹ anh lặng người bên hiên nhà, nhìn con đường đất đỏ dẫn ra bờ sông – con đường ngày nào anh bước đi, nay không còn ngày trở lại.

Nhiều năm sau chiến tranh, những người đồng đội còn sống về thăm quê anh. Họ đứng trước ngôi nhà nhỏ, kể lại câu chuyện về “thằng Toàn đi trước”. Mẹ anh nghe xong, không khóc, chỉ nói:
“Thế là nó đã giữ lời. Đi trước cho người khác được sống.”

Giờ đây, tên anh được khắc trên bia liệt sĩ, giữa hàng nghìn cái tên khác. Nhưng với đồng đội, anh vẫn là người lính trẻ năm nào – lặng lẽ bước lên trước đội hình, mở đường bằng lòng dũng cảm và sự hy sinh.

Anh không để lại chiến công ghi trong sách sử.
Chỉ để lại một con đường –
con đường của sự sống cho đồng đội,
và con đường của danh dự cho Tổ quốc.