Người lính giữa Thành cổ

Tôi đến nhà ông Dũng vào một buổi sáng. Ông đang ngồi bên hiên, trước mặt là một ấm trà nhỏ. Khi biết tôi muốn nghe chuyện về thời chiến, ông cười:

“Cháu muốn nghe chuyện Thành cổ à?”

Tôi gật đầu, ông im lặng một lúc rồi nói:

“Thế thì bác kể cho. Nhưng chuyện ấy buồn lắm.”

Ông kể năm 1972, ông chiến đấu tại Quảng Trị.

“Ngày ấy chúng tôi còn trẻ lắm. Có những anh em chưa đến hai mươi tuổi.”

Những ngày ở Thành cổ, pháo kích diễn ra liên tục.

“Có khi vừa ngớt tiếng pháo được một lúc thì lại bắt đầu.”

Công sự liên tục bị phá hỏng, người lính vừa trú ẩn vừa phải gia cố lại vị trí. Ông Dũng nhớ nhất một người đồng đội tên Hòa, quê Phú Thọ.

“Hòa ít hơn bác hai tuổi. Nó hay nói chuyện về mẹ.”

Có lần, trong một khoảng thời gian hiếm hoi yên tiếng súng, Hòa lấy trong túi ra một chiếc ảnh nhỏ.

“Ảnh mẹ tao đấy.”

Ông Dũng nhìn.

Một người phụ nữ đứng trước căn nhà đơn sơ.

Hòa nói:

“Sau này về, tao đưa mẹ vào thăm miền Nam.”

Ông Dũng cười:

“Cứ về được rồi tính.”

Hòa cũng cười.

“Ừ. Phải về.”

Nhưng Hòa đã không trở về. Một trận pháo kích sau đó khiến nhiều người trong đơn vị thương vong. Ông Dũng bị sức ép làm cho choáng váng, khi tỉnh lại, ông tìm Hòa không thấy. Đến khi trận pháo kết thúc, đồng đội báo Hòa đã hy sinh. Ông Dũng cúi đầu.

“Lúc ấy bác không khóc được.”

Tôi hỏi:

“Vì sao ạ?”

“Vì chẳng còn nước mắt. Với lại còn phải tiếp tục.”

Ông kể sau mỗi trận đánh, những người còn sống thường kiểm tra lại nhau.

“Ai còn thì gọi tên. Ai bị thương thì đưa đi. Ai không còn thì ghi nhớ.”

Ông nói:

“Chúng tôi sợ nhất là quên tên một người.”

Tôi hỏi:

“Bác còn nhớ tên những người ngày ấy không?”

Ông gật đầu. Rồi ông đọc cho tôi vài cái tên. Đọc rất chậm, mỗi cái tên ông đều dừng lại vài giây.

“Có những cái tên bác không quên được.”

Tôi hỏi ông điều gì khiến ông day dứt nhất.

Ông nói:

“Có những người hy sinh ngay trước mặt mình. Có những người chỉ cách nhau vài mét mà không thể cứu được.”

Ông nhìn xuống đôi bàn tay đã nhăn nheo.

“Ngày ấy bác chỉ nghĩ làm sao sống qua ngày hôm đó. Bây giờ nghĩ lại mới thấy thương anh em.”

Ông kể sau chiến tranh, ông từng trở lại Thành cổ Quảng Trị.

“Bác đứng rất lâu.”

Không còn tiếng pháo. Không còn những người lính trẻ chạy qua chạy lại. Chỉ còn không gian yên tĩnh.

Ông nói:

“Bác cứ nghĩ mãi, nếu Hòa còn sống thì bây giờ nó sẽ bao nhiêu tuổi.”

Tôi hỏi:

“Bác nghĩ nó sẽ làm gì?”

Ông cười:

“Chắc nó vẫn làm ruộng. Hoặc có con cháu đầy nhà.”

Ông ngừng một lúc rồi nói:

“Và chắc nó vẫn đưa mẹ đi thăm miền Nam như nó từng nói.”

Căn phòng im lặng, một lúc sau, ông lấy từ trong ngăn tủ ra một tấm ảnh cũ.

“Tấm này chụp sau chiến tranh.”

Trong ảnh là những người lính đứng cạnh nhau, có người còn rất trẻ. Ông chỉ từng người.

“Người này còn. Người này cũng còn.”

Rồi ngón tay ông dừng lại ở một khoảng trống.

“Hòa không có trong ảnh.”

Tôi hỏi:

“Bác có bao giờ quên những người ấy không?”

Ông lắc đầu.

“Không.”

“Có những người mình chỉ sống cùng vài năm, nhưng nhớ cả đời.”

Tôi rời nhà ông khi gần trưa. Trước khi đi, ông nói với tôi:

“Cháu viết lại thì đừng chỉ viết rằng Thành cổ ngày ấy ác liệt thế nào.”

Tôi hỏi:

“Vậy cháu nên viết gì?”

Ông trả lời:

“Viết rằng ở đó từng có những người lính rất trẻ.”

“Họ cũng muốn sống. Cũng muốn về nhà. Cũng có mẹ, có cha, có những điều muốn làm.”

Ông nhìn ra ngoài sân.

“Nhưng họ đã ở lại.”

Trên đường rời nhà ông, tôi cứ nghĩ về câu nói ấy.

Họ cũng muốn sống.

Có lẽ đó là điều giản dị nhất nhưng cũng sâu sắc nhất mà một người từng đi qua chiến tranh có thể kể lại. Bởi phía sau những con số, những trận đánh và những trang lịch sử là hàng nghìn con người bằng xương bằng thịt — những người từng có một mái nhà để trở về, nhưng cuối cùng chỉ còn lại một cái tên trong ký ức của đồng đội.