“NGƯỜI LÍNH RA-ĐA ‘BẮT’ PHÁO ĐÀI BAY B-52”
Năm 1960, Vũ Đức Chính nhập ngũ khi vừa tròn 20 tuổi, sau đó được đào tạo về sửa chữa ra-đa và phục vụ tại Trung đoàn 290. Trong chiến tranh, ông vừa sửa chữa ra-đa dưới bom đạn, vừa nghiên cứu cách nâng cao khả năng phát hiện máy bay Mỹ, đặc biệt là B-52. Ông có sáng kiến tháo rời ra-đa, đưa lên các đỉnh núi cao để mở rộng tầm quan sát và giảm khả năng bị đối phương phát hiện, đồng thời tìm ra phương pháp nhận diện B-52 trong điều kiện bị gây nhiễu mạnh.
Khi Trung đoàn 290 hoạt động tại miền Trung, các trận địa ra-đa thường xuyên bị máy bay Mỹ phát hiện và đánh phá. Vũ Đức Chính nhận thấy nếu đặt ra-đa ở khu vực đồng bằng thì vừa hạn chế tầm quan sát, vừa dễ bị đối phương phát hiện.
Từ thực tế đó, ông đề xuất một phương án táo bạo: tháo các bộ phận của trạm ra-đa, vận chuyển lên núi rồi lắp ráp lại. Ban đầu ý tưởng gặp nhiều ý kiến băn khoăn vì việc vận chuyển thiết bị nặng qua địa hình núi rừng rất khó khăn và có nguy cơ làm hỏng máy. Sau đó, phương án được chấp thuận và trạm ra-đa đầu tiên được đưa lên núi U Bò, Bố Trạch, Quảng Bình. Việc tháo dỡ, vận chuyển và lắp đặt mất khoảng một tháng. Theo lời kể của ông, sau khi hoàn thành, trạm ra-đa có tầm quan sát tốt hơn và khó bị phát hiện hơn.
Nhưng thử thách lớn hơn đến từ máy bay B-52 và hệ thống gây nhiễu. Khi B-52 hoạt động, màn hình ra-đa có thể bị nhiễu mạnh, gây khó khăn cho việc xác định mục tiêu.
Ông Chính nghiên cứu đặc điểm đường bay và độ cao của từng loại máy bay, đồng thời tìm cách điều chỉnh tần số, cánh sóng thu và máy đo cao. Từ thực tế trực tiếp làm việc với ra-đa, ông rút ra phương pháp nhận biết B-52 dựa trên đặc điểm độ cao bay và tín hiệu thu được. Những kinh nghiệm này sau đó được phổ biến cho các trắc thủ và đơn vị khác.
Một tài liệu của Tỉnh ủy Hưng Yên ghi nhận năm 1972, ông có sáng kiến hiệu chỉnh thiết bị đồng bộ của ra-đa II-10, 513K để phát hiện B-52 từ cự ly hơn 240 km, đồng thời xây dựng quy trình thao tác để phổ biến cho các đơn vị trong Quân chủng.
Trong Chiến dịch phòng không Hà Nội – Hải Phòng tháng 12/1972, Trung đoàn 290 là một trong những đơn vị ra-đa làm nhiệm vụ phát hiện, xác định và báo động sớm máy bay B-52. Những thông tin từ mạng ra-đa giúp các đơn vị phòng không nắm tình hình, tổ chức đánh trả.
Điều đáng nhớ là Vũ Đức Chính không phải người trực tiếp điều khiển tên lửa hay máy bay chiến đấu. Công việc của ông nằm ở phía sau màn hình ra-đa, nơi những người lính kỹ thuật phải sửa chữa thiết bị giữa bom đạn và tìm cách biến những tín hiệu nhiễu thành thông tin có giá trị cho trận địa.
Theo Báo Quân đội nhân dân, trong thời gian phục vụ, ông đã sửa chữa gần 500 lần/chiếc các loại máy ra-đa khác nhau. Ngày 6/11/1978, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND.
🕯️ Chi tiết đáng nhớ
Điểm đặc biệt của câu chuyện Vũ Đức Chính là “chiến đấu bằng trí tuệ kỹ thuật”. Một người thợ sửa ra-đa từ trình độ sơ cấp đã tự học hỏi từ thực tế chiến trường, tìm cách cải tiến phương pháp vận hành và sửa chữa thiết bị để phục vụ nhiệm vụ phòng không.
🌿 Ý nghĩa tuyên truyền
Câu chuyện có thể sử dụng với chủ đề:
“Trí tuệ người lính – biến khó khăn thành sáng kiến.”
“Trong chiến tranh, có những người cầm súng trực tiếp chiến đấu, cũng có những người chiến đấu bằng kiến thức, kỹ thuật và sự sáng tạo. Những sáng kiến của người lính kỹ thuật đã góp phần bảo đảm sức mạnh chiến đấu của cả hệ thống phòng không.”
