Người lính và ngọn đèn dầu trong căn hầm đất

Ở chiến trường, thứ ánh sáng quen thuộc nhất với người lính chúng tôi không phải ánh điện. Mà là ánh đèn dầu leo lét trong những căn hầm đất. Đơn vị tôi đóng quân gần sông Thạch Hãn vào cuối năm 1972. Bom pháo đánh suốt ngày đêm. Ban ngày gần như không ai dám ló khỏi hầm quá lâu. Đêm xuống mới tranh thủ nấu cơm, vá áo hoặc viết thư. Trong căn hầm nhỏ của tiểu đội luôn có một ngọn đèn dầu đặt ở góc. Chiếc đèn làm từ vỏ hộp đồ hộp cũ, bấc xoắn bằng mảnh vải rách. Ánh lửa nhỏ thôi nhưng đủ soi gương mặt những người lính trẻ sau một ngày chiến đấu mệt mỏi. Tôi nhớ nhất những đêm ngồi quanh ngọn đèn ấy. Có người ngồi khâu lại quai dép cao su. Có người cặm cụi viết thư về nhà. Có người chỉ lặng im nhìn ngọn lửa mà nhớ quê. Một cậu lính trẻ quê Thái Bình thường thích ngồi sát đèn nhất. Cậu bảo: “Ánh đèn này giống đèn ở nhà em.” Rồi cậu kể mẹ mình tối nào cũng ngồi vá áo dưới ngọn đèn dầu trước hiên. Nghe cậu kể, cả hầm im lặng rất lâu. Vì ai cũng đang nhớ đến mái nhà của riêng mình. Có đêm ngoài trời pháo sáng rực cả bầu trời. Tiếng đại bác dội liên hồi từ phía chiến tuyến. Đất trên nóc hầm rung lên lộp bộp. Vậy mà ngọn đèn dầu nhỏ vẫn cháy lặng lẽ ở góc hầm. Ánh sáng yếu ớt ấy khiến chúng tôi cảm thấy yên lòng kỳ lạ. Như thể giữa chiến tranh dữ dội, vẫn còn một góc nhỏ giữ được hơi ấm của cuộc sống bình thường. Một lần trận pháo kích quá gần làm gió lùa mạnh vào cửa hầm. Ngọn đèn tắt phụt. Cả căn hầm chìm vào bóng tối đặc quánh. Không ai nói gì. Chỉ nghe tiếng thở và tiếng pháo ngoài xa. Rồi một bàn tay lần mò bật diêm châm lại đèn. Khi ánh lửa bùng lên lần nữa, tôi bất giác thấy sống mũi cay cay. Bởi trong chiến tranh, đôi khi con người ta chỉ cần một chút ánh sáng thôi cũng đủ có thêm niềm tin để bước tiếp. Ngày hòa bình trở về, điện đã sáng khắp làng quê. Không còn ai dùng đèn dầu nữa. Nhưng nhiều đêm mất ngủ, tôi vẫn nhớ ánh lửa vàng leo lét trong căn hầm đất bên sông Thạch Hãn năm ấy. Nhớ những gương mặt tuổi đôi mươi ngồi quanh ngọn đèn nhỏ giữa bom đạn. Và nhớ một thời mà chỉ cần còn ánh sáng, còn đồng đội bên cạnh, người lính đã có thể vượt qua mọi gian khổ của chiến tranh.