NGƯỜI LÍNH VỚI BA LOẠT ĐẠN TRONG ĐÊM LÀM NÊN CHIẾN CÔNG ĐẦU TIÊN TRÊN CHIẾN TRƯỜNG CAMPUCHIA

Trong lịch sử chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi chế độ diệt chủng Pol Pot, có biết bao người lính đã lặng lẽ cống hiến tuổi thanh xuân, sẵn sàng hy sinh vì độc lập dân tộc và tình hữu nghị quốc tế. Mỗi người đều mang theo một câu chuyện, một dấu ấn không thể phai mờ của chiến tranh. Đối với cựu quân nhân, thương binh Nguyễn Thọ Mai, sinh ngày 10/4/1960, hiện sinh sống tại xóm Đông Thạch, xã Đông Lộc, tỉnh Nghệ An, ký ức về đêm 15/10/1978 vẫn còn nguyên vẹn như mới hôm qua. Đó không chỉ là thời khắc ông lập nên chiến công vang dội đầu tiên của đơn vị trên chiến trường Campuchia mà còn là minh chứng cho bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần dũng cảm của người lính Quân đội nhân dân Việt Nam.

Tháng 8 năm 1978, khi vừa tròn mười tám tuổi, Nguyễn Thọ Mai lên đường nhập ngũ. Chỉ hai tháng sau, đơn vị của ông nhận lệnh hành quân vào chiến trường biên giới Tây Nam, tham gia chiến dịch tiến công quân Pol Pot và thực hiện nhiệm vụ quốc tế giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng. Sau nhiều ngày hành quân vượt biên giới, đơn vị tiến sâu vào địa bàn Campuchia, đóng quân tại khu vực biên giới thuộc tỉnh Sa Xia theo ký ức của ông. Đây là giai đoạn vô cùng ác liệt khi quân Pol Pot thường xuyên tổ chức các mũi trinh sát bí mật, lợi dụng đêm tối để luồn sâu, đánh úp đội hình phía sau hoặc dẫn đường cho các mũi tiến công của chúng.

Trong đội hình chiến đấu, tiểu đội của Nguyễn Thọ Mai được giao nhiệm vụ đặc biệt quan trọng là cảnh giới và bố trí hỏa lực mạnh nhằm nghi binh, thu hút địch nổ súng để tiêu hao hỏa lực và khí tài của chúng, tạo điều kiện cho các mũi chủ lực cơ động. Khoảng 01 giờ sáng một ngày tháng 10/1978, sau 04 ngày đơn vị xâm nhập chiến trường Campuchia, ông được phân công làm nhiệm vụ cảnh giới tại tuyến phòng ngự phía sau của quân ta. Đây là vị trí được ví như "lá chắn cuối cùng", bởi chỉ cần để lọt một tổ trinh sát đối phương, toàn bộ đội hình phía trước có thể bị đánh úp bất ngờ với hậu quả khó lường.

Giữa màn đêm tĩnh lặng của chiến trường, trong điều kiện tầm nhìn vô cùng hạn chế, mọi giác quan của người lính đều phải căng lên để phát hiện những dấu hiệu nhỏ nhất. Chính trong thời khắc ấy, bằng sự bình tĩnh và khả năng quan sát nhạy bén, Nguyễn Thọ Mai phát hiện hai tên trinh sát Pol Pot đang bí mật lợi dụng địa hình, từng bước luồn sâu về phía sau đội hình quân ta. Ông không vội nổ súng mà kiên trì theo dõi hướng di chuyển của chúng, nhanh chóng phán đoán mục đích, cự ly và thời điểm thích hợp để tiêu diệt. Đó là một quyết định đòi hỏi sự tỉnh táo tuyệt đối, bởi nếu nổ súng quá sớm, đối phương có thể kịp ẩn nấp hoặc ném lựu đạn; nếu chậm chỉ vài giây, cả trận địa có nguy cơ bị tập kích từ phía sau.

Khi hai tên trinh sát lọt đúng vào vị trí thuận lợi, Nguyễn Thọ Mai lập tức siết cò khẩu súng K57, bắn liên tiếp ba loạt đạn chính xác. Chỉ trong tích tắc, cả hai tên địch đều bị tiêu diệt tại chỗ. Điều đặc biệt là ngay khi trúng đạn, trên tay chúng rơi xuống hai quả lựu đạn đã rút chốt và phát nổ ngay lập tức. Nếu người lính trẻ năm ấy chậm hơn chỉ một khoảnh khắc hoặc thiếu đi sự quyết đoán, hai quả lựu đạn ấy hoàn toàn có thể cướp đi sinh mạng của nhiều đồng đội và làm thay đổi cục diện của cả trận đánh. Ba loạt đạn giữa màn đêm không chỉ tiêu diệt hai tên trinh sát mà còn bảo vệ an toàn cho toàn bộ đội hình phía sau, giữ vững yếu tố bí mật, tạo điều kiện để đơn vị tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu. Theo ký ức của ông và đồng đội, đây là chiến công đầu tiên của Sư đoàn 8 trên chiến trường Campuchia, được ghi nhận là thành tích đặc biệt xuất sắc và được lưu danh trong truyền thống của đơn vị.

Nhìn lại chiến công ấy sau gần nửa thế kỷ, điều làm người ta khâm phục không chỉ là kết quả của trận đánh mà còn là phẩm chất của người chiến sĩ đã làm nên chiến thắng. Trước hết là lòng dũng cảm của một chàng trai vừa tròn mười tám tuổi nhưng sẵn sàng nhận nhiệm vụ ở vị trí nguy hiểm nhất. Tiếp đó là khả năng trinh sát, quan sát và phán đoán rất nhạy bén. Trong điều kiện không có thiết bị hiện đại, mọi quyết định đều dựa vào kinh nghiệm, trực giác và bản lĩnh chiến đấu, việc xác định đúng mục tiêu, lựa chọn chính xác thời điểm nổ súng rồi tiêu diệt gọn đối phương chỉ bằng ba loạt đạn là minh chứng rõ nét cho năng lực xử lý tình huống xuất sắc của ông. Quan trọng hơn cả là tinh thần sẵn sàng hy sinh vì đồng đội. Người lính đứng ở tuyến cảnh giới luôn là người đối mặt với hiểm nguy đầu tiên, nhưng ông đã đặt sự an toàn của cả đơn vị lên trên tính mạng bản thân. Chính tinh thần ấy đã làm nên phẩm chất cao đẹp của Bộ đội Cụ Hồ trong những năm tháng chiến tranh ác liệt.

Sau chiến công đầu tiên ấy, Nguyễn Thọ Mai tiếp tục cùng đơn vị tham gia liên tục 27 trận đánh trong chiến dịch giải phóng Campuchia từ tháng 10 đến tháng 12 năm 1978. Đến trận đánh thứ 27, ông bị thương do hỏa lực B40 của địch và được đưa về điều trị tại Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang. Sau thời gian điều trị, tháng 1 năm 1979, mặc dù sức khỏe chưa hồi phục hoàn toàn, ông vẫn tình nguyện trở lại chiến trường, tiếp tục chiến đấu tại khu vực núi Con Sâu trên đất Campuchia. Tháng 3 năm 1979, trong lúc cùng đơn vị di chuyển hậu cứ bằng xe tải quân sự, chiếc xe chở ông vướng phải mìn chống tăng của địch. Vụ nổ khiến lái xe hy sinh tại chỗ, 17 cán bộ, chiến sĩ bị thương, riêng Nguyễn Thọ Mai bị bỏng nặng toàn thân. Ông được đưa đi điều trị tại Bệnh viện 121 Cần Thơ, sau đó an dưỡng tại Đoàn 44 Bình Minh, Cửu Long trước khi xuất ngũ trở về quê hương vào tháng 10 năm 1980.

Ngày nay, là một thương binh và cũng là một giáo dân Công giáo sống bình dị tại quê hương Đông Lộc, Nguyễn Thọ Mai hiếm khi nhắc về những chiến công của mình. Thế nhưng, trong ký ức của đồng đội và những người từng chiến đấu cùng ông, hình ảnh người lính trẻ bình tĩnh giữa màn đêm, chỉ bằng ba loạt đạn đã chặn đứng cuộc tập kích của quân Pol Pot vẫn luôn được nhắc đến với sự trân trọng và tự hào. Chiến công ấy không chỉ cứu sống đồng đội trong một thời khắc sinh tử mà còn góp phần viết nên những trang sử vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam trên chiến trường Campuchia. Đó là biểu tượng của lòng yêu nước, của bản lĩnh người lính, của tinh thần mưu trí, quả cảm và đức hy sinh quên mình vì nhiệm vụ. Những con người như Nguyễn Thọ Mai đã góp phần làm nên thắng lợi của cuộc chiến đấu chính nghĩa, đồng thời để lại cho các thế hệ hôm nay một bài học sâu sắc về trách nhiệm, lòng dũng cảm và sự cống hiến thầm lặng đối với Tổ quốc.