NGƯỜI MẸ BÊN ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN

1. Người mẹ bên con đường

Con đường Trường Sơn năm ấy đi qua những cánh rừng dài bất tận.

Ngày cũng như đêm, những đoàn xe nối nhau vượt núi.

Có những người lính mới ngoài đôi mươi.

Có những cô gái thanh niên xung phong còn chưa kịp biết hết cuộc đời.

Họ đi qua rừng với ba lô trên vai, trong túi là vài dòng địa chỉ quê nhà và một niềm mong mỏi giản dị: đất nước sớm hòa bình để được trở về.

Bên một đoạn đường nhỏ có một căn nhà tranh.

Trong căn nhà ấy có một người mẹ già tên bà Sáu.

Không ai biết bà đã bao nhiêu tuổi.

Chỉ biết tóc bà đã bạc trắng từ lâu.

Chồng bà mất trước đó nhiều năm.

Người con trai duy nhất nhập ngũ rồi biền biệt.

Từ ngày tuyến đường mở qua khu vực này, bà Sáu bắt đầu nấu cơm cho bộ đội.

Ban đầu chỉ là vài nồi cơm nhỏ.

Sau thành một thói quen.

Mỗi khi nghe tiếng xe từ xa, bà lại đứng trước cửa.

Nhìn những người lính đi qua.

Có người gọi:

— Má Sáu!

Bà cười:

— Ăn cơm chưa con?

Câu hỏi ấy ngày nào cũng giống nhau.

Nhưng với những người lính xa nhà, nó thân thương như tiếng mẹ.

2. Nồi cơm bên đường

Bà Sáu không có nhiều.

Trong nhà chỉ có vài bao gạo.

Mảnh vườn nhỏ trồng rau.

Một đàn gà.

Nhưng hễ bộ đội ghé qua, bà đều tìm cách có thêm thức ăn.

Có hôm chỉ có nồi canh rau.

Có hôm vài quả trứng.

Có hôm một ít cá bắt được ngoài suối.

Bà thường nói:

— Các con ăn đi.

Một chiến sĩ trẻ ái ngại:

— Má để dành mà ăn.

Bà gạt đi:

— Má già rồi, ăn bao nhiêu đâu.

Cậu lính cười:

— Má nói vậy hoài.

Bà cũng cười:

— Vậy thì lần sau đừng hỏi.

Một người lính ngồi ăn, bỗng nói:

— Má Sáu, cơm má nấu giống cơm mẹ con.

Bà khựng lại.

— Mẹ con quê đâu?

— Quảng Bình.

— Xa lắm.

— Dạ.

Bà gật đầu.

— Vậy ăn thêm đi.

Cậu lính cười.

— Dạ.

3. Những người con không cùng quê

Dần dần, bộ đội đi qua gọi bà là Má Sáu.

Có người gọi:

— Má!

Có người:

— Má Sáu ơi!

Có người chỉ đứng ngoài sân nói:

— Con chào má!

Bà nhớ mặt từng người.

Nhưng bà không hỏi quá nhiều.

Bởi bà biết những người lính thường không muốn người ở lại phải lo.

Bà chỉ hỏi:

— Hôm nay có mệt không?

— Đường phía trước có khó đi không?

— Có ai bị ốm không?

Và cuối cùng bao giờ cũng là:

— Ăn chút gì rồi hãy đi.

Trong căn nhà nhỏ ấy, những người lính tìm thấy một thứ rất quý:

cảm giác được trở về nhà.

4. Chàng lính tên Bình

Một ngày nọ, một chiến sĩ trẻ tên Bình ghé nhà bà.

Bình quê ở Nam Định.

Anh vừa tròn hai mươi mốt tuổi.

Khi đến, anh đứng ngoài cửa.

— Má Sáu!

Bà từ trong bếp đi ra.

— Bình đó hả?

— Dạ.

— Vào ăn cơm.

Bình cười:

— Con mới ăn rồi.

Bà nhìn anh.

— Ăn ở đâu?

— Đơn vị.

— Ăn no chưa?

Bình im lặng.

Bà hiểu.

— Ngồi xuống.

Bình ngồi bên mâm cơm.

Bà xới cho anh một bát đầy.

— Ăn đi.

Bình nói:

— Má Sáu lúc nào cũng bắt con ăn.

Bà cười:

— Vì con trai má ở xa.

Bình ngẩng lên.

— Má có con trai sao?

Bà khựng lại.

Một lúc sau bà đáp:

— Có.

— Anh ấy ở đâu?

Bà nhìn ra con đường.

— Má cũng đang chờ.

5. Người con không trở về

Bình không hỏi thêm.

Nhưng từ hôm ấy, anh để ý thấy bà Sáu thường đứng bên đường vào buổi chiều.

Bà nhìn từng đoàn xe.

Có khi đứng hàng giờ.

Một lần Bình hỏi:

— Má đang chờ anh ấy phải không?

Bà gật.

— Ừ.

— Anh ấy đi lâu chưa?

— Lâu rồi.

— Có thư không?

Bà lắc đầu.

— Không.

Bình hỏi:

— Má có biết anh ấy ở đâu không?

Bà cười buồn:

— Không.

Rồi bà nói:

— Nhưng má tin nó sẽ về.

Bình không biết phải nói gì.

Anh chỉ nói:

— Nhất định.

6. Lá thư trong chiếc hộp

Một buổi tối, bà Sáu lấy ra một chiếc hộp gỗ.

Trong đó có vài lá thư.

Bà đưa Bình xem.

— Đây là thư cuối cùng của nó.

Bình cầm lên.

Lá thư đã cũ.

Chỉ vài dòng ngắn.

Người con viết rằng mình vẫn khỏe.

Rằng đơn vị đang làm nhiệm vụ.

Rằng mẹ đừng lo.

Và cuối thư:

“Hòa bình con sẽ về.”

Bình đọc xong.

Anh hỏi:

— Má giữ bao lâu rồi?

— Nhiều năm.

— Má có tin anh ấy còn sống không?

Bà nhìn lá thư.

— Má tin.

Bình cúi đầu.

Anh không dám nói rằng chiến tranh đã khiến rất nhiều người không thể trở về.

Bởi trước mặt anh là một người mẹ.

Và niềm tin của bà chính là thứ bà đang sống nhờ.

7. Mưa trên Trường Sơn

Mùa mưa năm ấy đến sớm.

Mưa rừng kéo dài.

Con đường lầy lội.

Nước từ trên núi đổ xuống.

Những đoàn xe thường phải dừng lại.

Bà Sáu vẫn nhóm bếp.

Một buổi chiều, Bình cùng đơn vị ghé qua.

Anh gọi:

— Má Sáu!

Không có tiếng trả lời.

Bình bước vào.

Bà đang nằm sốt.

Anh hoảng hốt:

— Má!

Bà mở mắt.

— Bình đó hả?

— Má bệnh sao không nói?

— Có gì đâu.

Bình đi tìm thuốc.

Mấy chiến sĩ khác nhóm bếp.

Một cô gái thanh niên xung phong tên Thúy ngồi cạnh bà.

— Má uống nước đi.

Bà Sáu nhìn cô.

— Con tên gì?

— Thúy.

— Quê đâu?

— Nghệ An.

Bà mỉm cười.

— Vậy là xa nhà lắm.

Thúy gật.

— Dạ.

Bà nắm tay cô.

— Xa thì nhớ nhà.

Thúy cười:

— Nhớ chứ má.

— Nhưng ráng lên.

— Dạ.

8. Những người con của má

Từ hôm ấy, mỗi khi có thời gian, các chiến sĩ thay nhau ghé chăm bà Sáu.

Người kiếm thuốc.

Người lấy nước.

Người sửa mái nhà.

Người chặt củi.

Có người còn sửa lại chiếc hàng rào.

Bà Sáu nói:

— Má có bệnh đâu mà làm dữ vậy.

Bình cười:

— Má nuôi tụi con bao lâu rồi, giờ tụi con nuôi lại má.

Bà mắng yêu:

— Tụi bây chỉ giỏi nói.

Nhưng trong mắt bà có niềm vui.

Những người lính không phải con ruột của bà.

Nhưng bà thương họ như những đứa con.

9. Người con trai trở về trong câu chuyện

Một đêm, Bình hỏi:

— Má Sáu, anh ấy tên gì?

Bà đáp:

— Tên Lâm.

— Anh Lâm giống má không?

Bà cười.

— Giống cha nó.

— Anh ấy có thích ăn món gì?

Bà nói:

— Cá kho.

Bình bật cười:

— Con cũng thích.

Bà nhìn anh.

— Vậy mai má kho.

Bình nói:

— Má giữ phần cho anh Lâm nữa.

Bà im lặng.

Một lúc sau, bà nói:

— Ừ.

Bà vẫn tin.

10. Ngày tin dữ đến

Một buổi chiều, có một cán bộ đến nhà.

Ông đứng ngoài cửa rất lâu.

Bà Sáu nhìn thấy.

Bà hiểu có chuyện.

— Có tin gì về con tôi?

Người cán bộ im lặng.

Rồi ông nói:

— Chị Sáu...

Bà bước lại gần.

— Anh nói đi.

— Chúng tôi rất tiếc...

Bà đứng yên.

Không khóc.

Không hỏi nữa.

Chỉ nhìn con đường trước nhà.

Một lúc sau, bà hỏi:

— Nó có nhắn gì không?

Người cán bộ đáp:

— Nó đã hoàn thành nhiệm vụ.

Bà gật đầu.

— Vậy là được.

Rồi bà quay vào nhà.

Lấy chiếc hộp gỗ.

Đặt lá thư của con lên trên cùng.

11. Người mẹ không khóc

Tối hôm ấy, Bình đến.

Anh nhìn bà.

Bà đang ngồi bên bếp.

Bình không biết nói gì.

Bà chủ động hỏi:

— Con biết rồi phải không?

Bình gật.

— Dạ.

Bà nói:

— Nó không về nữa.

Bình cúi đầu.

— Má...

Bà ngăn lại.

— Đừng khóc.

— Má không khóc.

Bình không kìm được nước mắt.

Bà đặt tay lên vai anh.

— Con trai má chết rồi.

— Nhưng còn tụi con.

— Tụi con còn phải đi.

Bình ngẩng lên.

Bà nói:

— Đường còn dài.

12. Nồi cơm vẫn đỏ lửa

Sau ngày ấy, bà Sáu vẫn nấu cơm.

Vẫn đứng bên đường.

Vẫn gọi:

— Các con ăn cơm chưa?

Nhưng bây giờ, mỗi lần nhìn những người lính trẻ, bà lại nghĩ đến Lâm.

Bình hỏi:

— Má không buồn sao?

Bà đáp:

— Buồn chứ.

— Nhưng má còn phải sống.

— Còn các con còn phải đi.

Bà không muốn những người lính mang theo nỗi buồn của mình.

Bà chỉ muốn họ nhớ rằng phía sau tuyến đường vẫn có một mái nhà.

13. Bữa cơm cuối cùng

Một ngày nọ, Bình chuẩn bị rời đơn vị.

Anh ghé nhà bà Sáu.

Bà hỏi:

— Đi đâu?

— Đơn vị chuyển nhiệm vụ.

Bà im lặng.

Rồi vào bếp.

Một lát sau, bà mang ra một gói nhỏ.

— Cầm lấy.

Bình mở ra.

Một ít cơm nắm.

Một chiếc khăn tay.

Anh nói:

— Má cho con làm gì?

— Đi đường ăn.

— Con cảm ơn má.

Bà nói:

— Khi nào về nhớ ghé.

Bình cười:

— Nhất định.

Bà nhìn anh.

— Đừng hứa nếu không chắc.

Bình im lặng.

Rồi nói:

— Con sẽ cố.

14. Những năm tháng sau chiến tranh

Chiến tranh kết thúc.

Bình trở về.

Anh tìm lại căn nhà của bà Sáu.

Nhưng căn nhà đã không còn.

Con đường cũ được mở rộng.

Rừng đã thay đổi.

Bình hỏi người dân.

Một cụ già chỉ:

— Nhà bà Sáu ngày trước ở bên kia.

Bình bước đi.

Cuối cùng, anh tìm thấy một ngôi mộ nhỏ.

Trên bia ghi tên:

Lê Thị Sáu.

Bình đứng rất lâu.

Ông đặt bó hoa xuống.

Không nói gì.

15. Chiếc hộp gỗ

Một người dân đưa cho Bình chiếc hộp.

— Bà Sáu để lại.

Bình mở ra.

Bên trong có những lá thư.

Có thư của Lâm.

Có những mảnh giấy ghi tên những người lính từng ghé nhà.

Và có một cuốn sổ.

Bình mở trang cuối.

Nét chữ run run của bà:

“Các con đi qua đây, má đều nhớ.

Không biết các con còn nhớ má không.

Nếu có ngày hòa bình, má chỉ mong các con được trở về.”

Bình khép cuốn sổ.

Nước mắt ông rơi xuống.

16. Người mẹ của những người lính

Bình đem chiếc hộp về quê.

Ông giữ nó nhiều năm.

Sau này, khi có dịp về nguồn cùng các đoàn viên trẻ, ông mang theo.

Một bạn hỏi:

— Bác Ba, đây là gì?

Ông đáp:

— Kỷ vật của một người mẹ.

— Mẹ của bác ạ?

Ông lắc đầu.

— Không phải mẹ ruột.

— Nhưng bác gọi bà là má?

— Ừ.

Rồi ông kể câu chuyện.

Các bạn trẻ ngồi im lặng.

17. Câu hỏi của người trẻ

Một cô gái hỏi:

— Bác có nhớ má Sáu không?

Bình cười.

— Hơn năm mươi năm rồi.

— Sao bác vẫn nhớ?

Bác Ba nhìn con đường.

— Vì có những người không sinh ra mình nhưng vẫn cho mình cảm giác được làm con.

Một bạn khác hỏi:

— Má Sáu có phải người đặc biệt không?

Ông gật đầu.

— Rất đặc biệt.

— Nhưng bà chỉ nấu cơm cho bộ đội thôi mà?

Bác Ba nói:

— Đúng.

— Nhưng trong chiến tranh, một nồi cơm nóng cũng có thể trở thành sức mạnh.

— Một câu “ăn cơm chưa con” cũng có thể khiến người lính nhớ rằng phía sau mình có quê hương.

18. Con đường hôm nay

Nhiều năm sau, con đường Trường Sơn đã mang một diện mạo khác.

Xe chạy qua nhanh hơn.

Những cây cầu mới được xây dựng.

Những bản làng ngày càng đổi thay.

Nhưng mỗi khi đi qua nơi căn nhà của bà Sáu từng đứng, Bình vẫn bảo tài xế dừng lại.

Ông bước xuống.

Nhìn con đường.

Nhìn rừng.

Rồi nói:

— Ngày trước ở đây có một người mẹ.

Một đoàn viên hỏi:

— Bác còn nhớ căn nhà không?

Ông gật đầu.

— Nhớ.

— Còn nhớ nồi cơm không?

Ông cười.

— Nhớ.

— Còn nhớ câu má thường nói không?

Bình nhìn các bạn trẻ.

— “Ăn cơm chưa con?”

19. Bữa cơm trong ký ức

Trong chuyến về nguồn ấy, các đoàn viên tổ chức một bữa cơm nhỏ.

Không có gì cầu kỳ.

Chỉ có cơm, rau và vài món dân dã.

Bác Ba ngồi trước mâm cơm.

Ông nhìn rất lâu.

Một bạn trẻ hỏi:

— Bác nhớ má Sáu phải không?

Ông gật.

— Ừ.

Rồi ông cầm đũa.

— Ăn đi các cháu.

Một bạn cười:

— Bác cũng giống má Sáu rồi.

Bác Ba bật cười.

— Có lẽ vậy.

20. Người mẹ bên đường

Chiều xuống.

Đoàn xe chuẩn bị rời đi.

Bác Ba đứng bên con đường.

Ông nhìn những chiếc xe chạy qua.

Trong khoảnh khắc ấy, ông như thấy lại một người phụ nữ tóc bạc đứng trước căn nhà nhỏ.

Bà đang nhìn những người lính.

Trên tay bà là một bát cơm nóng.

Bà cười.

— Ăn đi con.

Rồi ông nghe như có tiếng ai đó vang lên giữa đại ngàn:

“Đi đường nhớ giữ sức.”

Bác Ba đưa tay lau mắt.

Ông biết mình vừa nghe lại tiếng của một người mẹ đã đi xa.

LỜI KẾT

NGƯỜI MẸ BÊN ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN

Trong chiến tranh, người ta thường nhớ đến những người cầm súng.

Nhớ đến những trận đánh.

Những con đường.

Những đoàn xe.

Những người đã hy sinh.

Nhưng phía sau tất cả những điều ấy còn có những con người lặng thầm.

Những người mẹ.

Những người chị.

Những người dân quê nghèo đã mở cửa nhà đón bộ đội.

Họ không có quân hàm.

Không có huân chương.

Không đứng trên những trang báo.

Nhưng họ đã góp phần làm nên sức mạnh của cả một thời đại.

Bà Sáu chỉ có một căn nhà tranh.

Một mảnh vườn nhỏ.

Một nồi cơm.

Và một người con trai đã không trở về.

Nhưng từ căn nhà nhỏ bên đường ấy, biết bao người lính đã được tiếp thêm hơi ấm.

Họ gọi bà là Má Sáu.

Không phải vì bà sinh ra họ.

Mà bởi trong những ngày xa quê, bà đã cho họ cảm giác được yêu thương như những người con.

Chiến tranh lấy đi người con trai của bà.

Nhưng không thể lấy đi tình thương của bà dành cho những người lính khác.

Bà tiếp tục đứng bên đường.

Tiếp tục nấu cơm.

Tiếp tục hỏi:

“Ăn cơm chưa con?”

Một câu hỏi rất bình thường.

Nhưng đối với những người đi qua chiến tranh, đó là một trong những âm thanh đẹp nhất của hậu phương.

Bởi có những lúc người lính không cần điều gì lớn lao.

Họ chỉ cần biết rằng đâu đó vẫn có một người mẹ chờ mình.

Một mái nhà mở cửa.

Một bữa cơm nóng.

Một lời dặn:

“Đi đường nhớ giữ sức.”

Ngày hôm nay, những con đường Trường Sơn đã đổi thay.

Những đoàn xe không còn đi trong khói lửa.

Những người trẻ có thể tự do đi đến nhiều miền đất.

Những bản làng từng chịu nhiều mất mát đã hồi sinh.

Nhưng nếu một ngày trở lại con đường xưa, ta vẫn có thể hình dung bóng một người mẹ tóc bạc đứng bên đường.

Bà không chờ riêng một người con.

Bà chờ tất cả những người con đang đi qua cuộc đời mình.

Và có lẽ, đó chính là hình ảnh đẹp nhất của tình quân dân trong những năm tháng gian lao:

Một người mẹ bên đường.

Một nồi cơm nóng.

Một lời hỏi han.

Và một tình thương đủ lớn để những người trẻ đang đi xa vẫn cảm thấy quê hương ở rất gần.

Bởi có những người mẹ không chỉ sinh ra những người con.

Họ còn chở che cả một thế hệ.

Và con đường Trường Sơn năm ấy, dù đã đi qua chiến tranh, sẽ mãi không quên hình bóng người mẹ đứng bên đường chờ những đứa con trở về.