Người mẹ đào hầm dưới lòng đất Vĩnh Linh

Nhân chứng kể lại: Bà Nguyễn Thị Đào (Nhân chứng lịch sử tại địa đạo Vĩnh Mốc, Quảng Trị).Mảnh đất Vĩnh Linh quê tôi những năm 1965 - 1972 được ví như "tọa độ rực lửa" vì nằm ngay sát vĩ tuyến 17. Địch quyết tâm biến nơi đây thành bình địa để ngăn chặn sự chi viện. Nhà cửa, trường học trên mặt đất đều bị san phẳng. Để sinh sống và chiến đấu, quân và dân Vĩnh Linh đã đưa toàn bộ cuộc sống xuống lòng đất, kiến tạo nên hệ thống địa đạo Vĩnh Mốc huyền thoại.Tôi tham gia đào địa đạo từ năm 16 tuổi. Dưới cái nóng hầm hập của lòng đất, thiếu oxy, thiếu ánh sáng, chúng tôi đào đất bằng những chiếc cuốc ngắn, xẻng nhỏ. Đất đá được cho vào sọt, chuyền tay nhau đưa ra cửa hầm đổ xuống biển để tránh bị máy bay địch phát hiện. Đôi bàn tay của những cô gái mới lớn như chúng tôi rớm máu, chai sạn, vai sưng húp vì gánh vác nặng. Nhưng không một ai kêu ca, ai cũng muốn đào thật nhanh, thật sâu để bảo vệ đồng bào mình.Địa đạo không chỉ là công sự chiến đấu mà còn là ngôi nhà, là làng xóm thu nhỏ. Dưới độ sâu mươi mét trong lòng đất, có giếng nước ăn, có hội trường, có nhà hộ sinh. Tôi sẽ không bao giờ quên được đêm đông năm 1967, khi tiếng bom B-52 gầm rú điên cuồng trên mặt đất, làm rung chuyển cả hệ thống hầm ngầm, đất đá trên trần hầm rơi xuống rào rào. Chính trong khoảnh khắc sinh tử ấy, tại một căn hầm nhỏ chật hẹp, một tiếng khóc chào đời của một đứa trẻ đã vang lên.Đó là con gái của chị Lành, một phụ nữ trong làng. Tiếng khóc của đứa trẻ lọt lòng lúc ấy dõng dạc, mạnh mẽ vô cùng, át cả tiếng bom đạn dội xuống từ đỉnh đầu. Tất cả mọi người trong hầm, từ cụ già đến anh chiến sĩ, đều trào nước mắt vì xúc động. Đứa trẻ ấy được đặt tên là Vĩnh Linh, như một minh chứng cho sức sống mãnh liệt của con người trên mảnh đất này. Chúng tôi đã sống, đã sinh con và đã chiến thắng kẻ thù trong những điều kiện khắc nghiệt nhất như thế, bằng một ý chí sắt đá không gì lay chuyển nổi.