Người Mẹ Việt Nam Anh Hùng

Ngày 10 tháng 12 năm 2010, tại thành phố Đà Nẵng, một người mẹ đã cất hơi thở cuối cùng ở tuổi 106. Đầu đời, bà đã gánh chịu những nỗi đau không ai có thể đong đếm, nhưng bà vẫn đứng vững, biến nỗi thương thành sức mạnh để tiếp tục nuôi dưỡng cách mạng. Đó là mẹ Nguyễn Thị Thứ - người được trao danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, một biểu tượng vĩnh hằng của tình mẫu tử và sự hy sinh thầm lặng của người phụ nữ Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.

Nguồn gốc cuộc đời và sự khởi đầu của hy sinh

Mẹ Nguyễn Thị Thứ sinh năm 1904 tại xóm Rừng, thôn Thanh Quýt, xã Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Từ nhỏ, bà đã thấm thía cuộc sống khổ cực của người nông dân miền Trung, sống trong một ngôi nhà lợp rơm, làm ăn cày cấy theo cách truyền thống của hàng trăm thế hệ người dân quê hương. Ở tuổi 18, bà kết hôn với ông Lê Tự Trị, một người nông dân hiền hậu, và bắt đầu cuộc sống cùng nhau xây dựng gia đình.

Trong vòng nhiều năm, mẹ Thứ có 12 người con: 11 trai và 1 cô gái đầu lòng Lê Thị Trị. Cuộc đời bình yên này không kéo dài dài khi thực dân Pháp xâm lược đất nước, và khói lửa chiến tranh lan đến từng làng quê miền Trung. Từ đó, mẹ Thứ bắt đầu hành trình hy sinh không lối thoát: bà động viên chồng và các con trai gia nhập lực lượng du kích, dặn dò đơn giản nhưng đầy sức nặng: "Còn nước mình thì còn nhà mình".

Đây không phải là lời nói trống rỗng. Trong vòng 27 năm, mẹ Thứ sẽ nhận 9 giấy báo tử của 9 người con trai, cùng với tin về cái chết của con rể và hai cháu ngoại. Chỉ trong vòng 4 tháng đầu tiên, bà đã mất ba người con: anh Lê Tự Xuyến, chiến sĩ giao liên bị Pháp bắn tại đầu làng ngày 18 tháng 6 năm 1948; anh Lê Tự Hàn Anh, người làm nhiệm vụ tải thương hy sinh ngày 5 tháng 10 năm 1948; và anh Lê Tự Hàn Em, ngã xuống trong trận chống càn 10 ngày sau đó.

Vườn nhà làm "pháo đài sống" bí mật

Không chỉ tiễn con ra chiến trường, mẹ Thứ và con gái đầu Lê Thị Trị đã biến khu vườn nhà thành một điểm ẩn náu quan trọng cho lực lượng cách mạng. Trong khu vườn, hai mẹ con đã đào 5 hầm bí mật, được nguỵ trang bằng bụi tre, gốc mít và hàng chục con bò ăn cỏ ngay trên miệng hầm.

Mỗi khi có địch càn quét, mẹ Thứ sẽ khoác nón lá, ấm bó cỏ giả vờ chăn bò để xóa dấu cửa hầm. Đêm đến, bà sẽ bật ngọn đèn dầu tù mù, khâu vá áo trận, gói cơm nắm và trộn muối rang để tiếp tế cho cán bộ, bộ đội và du kích ẩn náu dưới hầm. Cựu chiến binh Lê Tự Tân từng kể về lần đầu đến hầm ẩn náu: "Tôi chui xuống hầm thấy nồi cơm đồng to như cái nia, khói thơm mùi lúa mới. Mẹ bưng gáo cơm chuyền từng tay, hơi ấm ấy xua tan mưa gió Phước Hà".

Trong suốt 30 năm chiến tranh, hơn 1.000 lượt cán bộ, chiến sĩ đã được mẹ Thứ nuôi giấu và bảo vệ an toàn tại khu vườn nhà. Bà đã canh chừng hàng trăm cuộc họp quan trọng của lực lượng cách mạng, luôn giữ yên tĩnh để không làm phơi bày vị trí bí mật. Mỗi khi có tin địch sẽ đến quét rạch, mẹ Thứ sẽ nhanh chóng điều chỉnh các dấu trang xung quanh hầm, giúp toàn bộ người trong hầm có thời gian ẩn náu an toàn.

Nỗi đau chồng chất nỗi đau

Sau những cái chết của ba người con đầu tiên, mọi người nghĩ mẹ Thứ sẽ gục ngã. Nhưng bà không. Mẹ cắn răng chịu đựng, nuốt nước mắt vào trong, và tiếp tục động viên những người con còn lại ra trận. Năm 1954, anh Lê Tự Lem, vừa tròn 20 tuổi, hy sinh trong trận chiến ở huyện Nhà. Năm 1966, anh Lê Tự Nự hy sinh tại khu vực chiến dịch Khu 5. Mùa hè năm 1972, hai người con là anh Lê Tự Mười và anh Lê Tự Trịnh cũng ngã xuống trên mặt trận.

Đến cuối cùng, chỉ còn lại người con trai cả, anh Lê Tự Chuyển, chiến sĩ biệt động Sài Gòn. Mẹ đã chờ đợi suốt những năm tháng chiến tranh, mong thấy anh trở về sau khi đất nước thống nhất. Nhưng vào đúng 9 giờ sáng ngày 30 tháng 4 năm 1975, chỉ vài giờ trước khi ca chiến thắng vang dậy tại cầu Rạch Chiếc, mẹ đã nhận tin anh đã hy sinh.

Không chỉ các con, con rể Ngô Tường, người tham gia cách mạng từ thời chống Pháp, bị giặc Mỹ bắt năm 1956 và tra tấn đến kiệt sức, được công nhận là liệt sĩ. Hai cháu ngoại, Ngô Thị Điểu và Ngô Thị Cúc, cũng hy sinh trong mưa bom đạn: chị Điểu bị giặc Mỹ bắt tra hỏi và qua đời tháng 8 năm 1970, chị Cúc hy sinh trong chuyến công tác vào vùng địch hậu năm 1973. Tổng cộng, gia đình mẹ Thứ có 12 liệt sĩ - một con số hiếm có trong cả nước.

Lời dặn dò đơn giản nhưng đầy sức mạnh

Khi phóng viên Hàn Quốc hỏi mẹ Thứ năm 1998: "Tại sao bà tiếp tục động viên con ra trận khi đã mất bốn, năm người?", bà đã trả lời đơn giản nhưng đầy sức mạnh: "Không có gì quý hơn độc lập, tự do. Còn giặc thì còn đi".

Lời nói đó đã thể hiện hết bản chất của một bà mẹ Việt Nam: thay vì giam mình trong nỗi đau, mẹ Thứ đã biến nỗi thương thành lửa yêu nước, tiếp sức cho hàng trăm quân nhân trên chiến trường. Mẹ luôn viết thư cho đơn vị, khích lệ các chiến sĩ: "Con ơi, mẹ còn đất, còn lụa chôn nhau, đừng chùn bước".

Ngày 17 tháng 2 năm 1994, mẹ Nguyễn Thị Thứ đã được Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và Quốc hội Việt Nam trao tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Khi Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh đến thăm bà, ông đã cầm tay bà và nói: "Mẹ đã tiếp thêm nghị lực cho chúng con vững bước. Mẹ là Mẹ Việt Nam".

Di sản vĩnh hằng

Mẹ Thứ qua đời lúc 1 giờ 40 phút ngày 10 tháng 12 năm 2010, thượng thọ 106 tuổi. Lễ tang được tổ chức một cách giản dị, nhưng hàng ngàn người từ khắp cả nước đã đến dự viếng tang: từ bác xe ôm đến học sinh, chiến sĩ hải quân về phép, các nhà báo và người dân địa phương. Bà được an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Điện Bàn, quê hương của mình.

Để tri ân công lao của mẹ Thứ, tỉnh Quảng Nam đã khởi công xây dựng tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng trên núi Cấm, thành phố Tam Kỳ vào năm 2009. Tượng đài lấy nguyên mẫu gương mặt mẹ Thứ, với tổng chiều cao 18,6 mét và chiều dài khối đá hoa cương 120 mét, được ghi nhận trong kỷ lục ASEAN là tượng đài về Mẹ Việt Nam lớn nhất cả nước. Từ tháng 12 năm 2011, một con đường tại thị trấn Vĩnh Điện, huyện Điện Bàn cũng được đặt tên là Mẹ Thứ, để mọi người có thể nhớ về người mẹ đã hy sinh vì đất nước.

Hôm nay, khi chúng ta đứng trước tượng đài mẹ Thứ trên núi Cấm, nghe gió biển Trường Sa thổi qua vầng đá hoa cương, chúng ta nghe thấy lời nhắn của mẹ: "Các con ơi, non sông này đã liền một dải, hãy giữ lấy bình yên, đừng để máu phải rơi thêm lần nữa".

Cuộc đời mẹ Nguyễn Thị Thứ là một thiên anh hùng ca khắc bằng máu và nước mắt, thể hiện rõ nhất ý chí bền bỉ, lòng yêu nước thầm lặng và sự hy sinh bất tử của người mẹ Việt Nam. Không phải bà có sức mạnh siêu nhiên, mà bà đã vượt qua mọi nỗi đau vì tình yêu với đất nước và những con mình. Đến ngày nay, di sản của mẹ Thứ vẫn tiếp tục lan tỏa, trở thành nguồn cảm hứng cho hàng triệu người Việt Nam trong cuộc sống hàng ngày.