Người Mở Đất Ven Biển

Nguyễn Công Trứ (1778–1858), hiệu Ngộ Trai, biệt hiệu Hi Văn, quê làng Uy Viễn, huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh. Ông nổi tiếng là người có tài, nhưng con đường công danh không đến sớm. Mãi đến năm 1819, khi đã 41 tuổi, ông mới đỗ Giải nguyên và bắt đầu bước vào con đường làm quan dưới triều Nguyễn. Trong cuộc đời làm quan, Nguyễn Công Trứ nhiều lần được giao những trọng trách khác nhau và cũng trải qua không ít thăng trầm.

Một trong những dấu ấn lớn nhất của Nguyễn Công Trứ gắn với công cuộc khẩn hoang, lập ấp ở vùng ven biển Bắc Bộ. Năm 1828, ông được giao tổ chức khai khẩn vùng đất bãi bồi ven biển phía Nam trấn Ninh Bình. Đây là vùng đất còn hoang hóa, nhiều lau sậy và chịu nhiều khó khăn của thiên nhiên. Nguyễn Công Trứ cùng những người đi khai khẩn đã tổ chức chiêu mộ dân nghèo, tiến hành khai phá và xây dựng hệ thống làng xã trên vùng đất mới.

Sau quá trình khai khẩn, đến ngày 5-4-1829, huyện Kim Sơn được thành lập. Vùng đất mới có diện tích khoảng 14.620 mẫu ruộng và 1.260 dân đinh, được tổ chức thành các đơn vị hành chính để tiếp tục ổn định cuộc sống. Công cuộc khai phá đã biến một vùng đất ven biển còn hoang hóa thành nơi cư trú và sản xuất của người dân.

Trước đó, cũng trong năm 1828, Nguyễn Công Trứ đã tổ chức khai khẩn vùng đất ven biển thuộc Thái Bình và lập huyện Tiền Hải. Những vùng đất mới được hình thành cùng hệ thống làng xã, ruộng đất và thủy lợi, tạo điều kiện để người dân đến sinh sống và sản xuất. Công lao của ông trong việc chiêu mộ dân, khai hoang và lập huyện về sau được người dân ở những vùng đất này ghi nhớ.

Không chỉ là một viên quan thực hiện nhiệm vụ khai hoang, Nguyễn Công Trứ còn để lại dấu ấn trong việc tổ chức đời sống ở những vùng đất mới. Việc phân chia ruộng đất, lập làng, xây dựng hệ thống sông ngòi và thủy lợi giúp vùng đất sau khai phá từng bước ổn định. Những công trình thủy lợi ở Kim Sơn về sau tiếp tục phục vụ sản xuất và đời sống của cư dân nơi đây.

Bên cạnh sự nghiệp làm quan và khai khẩn, Nguyễn Công Trứ còn là một nhà thơ nổi tiếng của thế kỷ XIX. Ông để lại nhiều sáng tác, trong đó có những bài ca trù thể hiện rõ cá tính và tư tưởng của mình. Cuộc đời ông cũng trải qua nhiều lần thăng giáng, có lúc giữ những chức vụ cao nhưng cũng có thời kỳ bị giáng chức, làm lính.

Nguyễn Công Trứ qua đời năm 1858. Sau khi ông mất, người dân ở những vùng đất gắn với công cuộc khai khẩn vẫn tưởng nhớ ông. Tại Kim Sơn, nhân dân lập đền thờ để ghi nhận công lao của người đã lãnh đạo việc khai phá vùng đất ven biển và xây dựng nên một huyện mới. Từ những bãi bồi từng còn hoang hóa, những làng quê đã hình thành và phát triển, lưu lại dấu ấn của một trong những công cuộc khai khẩn lớn dưới triều Nguyễn.

Cuộc đời Nguyễn Công Trứ vì thế không chỉ gắn với con đường làm quan hay những sáng tác văn chương, mà còn gắn với những vùng đất được hình thành từ công cuộc khẩn hoang. Tên tuổi ông được nhắc đến ở Kim Sơn và Tiền Hải như một người có vai trò quan trọng trong việc chiêu mộ dân, khai phá đất ven biển và lập nên những vùng cư trú mới.