“Người nữ chiến sĩ kiên trung trên những chặng đường cách mạng Nam Bộ”

Nguyễn Thị Thập, tên thật là Nguyễn Thị Ngọc Tốt, sinh ngày 10-10-1908 tại Long Hưng, Châu Thành, Mỹ Tho (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp). Từ một phụ nữ nông dân, bà sớm tham gia phong trào cách mạng, trở thành một trong những cán bộ nữ tiêu biểu của Nam Bộ. Cuộc đời hoạt động của bà gắn với nhiều dấu mốc quan trọng, đặc biệt là Khởi nghĩa Nam Kỳ năm 1940, hai cuộc kháng chiến và phong trào phụ nữ Việt Nam.

Từ người phụ nữ nông dân đến cán bộ cách mạng

Khoảng năm 1930-1931, Nguyễn Thị Ngọc Tốt tham gia Nông hội Đỏ ở Mỹ Tho, vận động nông dân đấu tranh chống áp bức, đòi quyền lợi thiết thực. Năm 1931, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, lấy bí danh Mười Thập, sau này trở thành tên gọi quen thuộc của bà. Đến năm 1935, bà được bầu vào Xứ ủy Nam Kỳ.

Đây là thời kỳ phong trào cách mạng ở Nam Bộ phát triển mạnh nhưng cũng bị thực dân Pháp đàn áp quyết liệt. Bà từng bị bắt, bị tù. Tuy nhiên, sau khi ra tù, Nguyễn Thị Thập tiếp tục hoạt động và nhanh chóng trở thành một cán bộ quan trọng của phong trào cách mạng Nam Kỳ.

Điểm nổi bật ở bà là khả năng tổ chức quần chúng, đặc biệt là vận động phụ nữ và nông dân tham gia cách mạng. Đây chính là nền tảng để bà đảm nhận những nhiệm vụ quan trọng trong giai đoạn chuẩn bị khởi nghĩa.

Khởi nghĩa Nam Kỳ 1940 – người phụ nữ trong trận tuyến Long Hưng

Năm 1940, Xứ ủy Nam Kỳ chủ trương phát động khởi nghĩa chống thực dân Pháp. Tại Mỹ Tho, Nguyễn Thị Thập tham gia trực tiếp quá trình chuẩn bị và được phân công phụ trách lực lượng vũ trang tập trung của tỉnh, phối hợp với lực lượng tại chỗ giành chính quyền ở các xã Long Hưng, Long Định, Tam Hiệp và uy hiếp tuyến đường số 4.

Rạng sáng 23-11-1940, cuộc khởi nghĩa nổ ra. Ở khu vực Long Hưng – Long Định, lực lượng khởi nghĩa tiến công các vị trí của chính quyền thực dân và tay sai. Tại đồn Cầu Đúc Long Định, quân khởi nghĩa giao chiến hơn một giờ, thu được vũ khí rồi tổ chức rút lực lượng và đưa thương binh về căn cứ Ba U.

Một hồi ức được Báo Nhân Dân đăng tải cho biết Nguyễn Thị Thập khi ấy, dù gần ngày sinh nở, vẫn thắt khăn, nịt bụng, chỉ huy đồng bào, trương cờ và biểu ngữ tiến vào đồn Tam Hiệp.

Ngày 23-11-1940, tại đình Long Hưng, chính quyền cách mạng tỉnh Mỹ Tho được thành lập; Nguyễn Thị Thập phụ trách thường trực. Đây cũng là nơi lá cờ đỏ sao vàng lần đầu tiên được ghi nhận tung bay trong một cuộc khởi nghĩa trên cả nước.

Cuộc khởi nghĩa cuối cùng bị thực dân Pháp đàn áp, nhưng đã để lại dấu ấn lớn trong lịch sử đấu tranh của Nam Bộ.

Tháng Tám 1945 – từ chiến khu trở về giành chính quyền

Chủ đề: “Đưa phong trào cách mạng đến ngày độc lập”

Sau những năm bị đàn áp, phong trào cách mạng tiếp tục được khôi phục. Đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Nguyễn Thị Thập tham gia lãnh đạo quần chúng giành chính quyền tại tỉnh Mỹ Tho.

Đây là một bước ngoặt quan trọng. Nếu năm 1940, lực lượng cách mạng Nam Bộ phải tiến hành một cuộc khởi nghĩa trong điều kiện chưa đủ thuận lợi, thì năm 1945, thời cơ cách mạng đã chín muồi. Quần chúng nhân dân được tổ chức và giác ngộ trong nhiều năm đã trở thành lực lượng quyết định.

Sau thắng lợi, Nguyễn Thị Thập được bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa I năm 1946. Nhưng nền độc lập non trẻ nhanh chóng phải đối mặt với sự trở lại của thực dân Pháp.

Kháng chiến chống Pháp – trở lại Nam Bộ trong những năm gian khổ

Sau khi toàn quốc kháng chiến bùng nổ cuối năm 1946, Trung ương phân công Nguyễn Thị Thập trở lại miền Nam với nhiệm vụ xây dựng và củng cố Đảng bộ Nam Bộ. Năm 1947, bà được giao phụ trách phong trào phụ nữ Nam Bộ, giữ vai trò Đoàn trưởng Đoàn Phụ nữ Cứu quốc Nam Bộ và Hội trưởng Hội Liên hiệp Phụ nữ Nam Bộ.

Trong điều kiện chiến tranh, công tác vận động phụ nữ có ý nghĩa đặc biệt. Phụ nữ không chỉ tham gia sản xuất, chăm sóc gia đình mà còn trực tiếp làm giao liên, cứu thương, nuôi giấu cán bộ, vận chuyển lương thực và tham gia lực lượng kháng chiến.

Nguyễn Thị Thập đã góp phần tổ chức lực lượng phụ nữ Nam Bộ trở thành một bộ phận quan trọng của cuộc kháng chiến.

Năm 1953, bà được Trung ương điều ra Việt Bắc công tác. Sau Hiệp định Genève năm 1954, bà lại được cử trở vào miền Nam để phổ biến và tổ chức thực hiện việc thi hành hiệp định đình chiến.

Như vậy, cuộc đời hoạt động của bà liên tục gắn với những thời điểm khó khăn nhất của cách mạng Nam Bộ.

Từ “Bà Mười Thập” đến biểu tượng của phụ nữ Việt Nam

Điểm đặc biệt trong cuộc đời Nguyễn Thị Thập là bà không chỉ tham gia một trận đánh hay một chiến dịch riêng lẻ. “Mặt trận” của bà rộng hơn: xây dựng cơ sở, tổ chức quần chúng, vận động phụ nữ, lãnh đạo phong trào và bảo vệ lực lượng cách mạng.

Từ Khởi nghĩa Nam Kỳ 1940, Cách mạng Tháng Tám 1945 đến kháng chiến chống Pháp và những năm tháng đấu tranh sau Hiệp định Genève, bà luôn đảm nhận những nhiệm vụ gắn trực tiếp với sự tồn tại và phát triển của phong trào cách mạng ở Nam Bộ.

Sau này, Nguyễn Thị Thập giữ cương vị Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và Phó Chủ tịch Quốc hội, trở thành một trong những nữ cán bộ lãnh đạo tiêu biểu của Nhà nước Việt Nam. Báo Đồng Tháp nhận định cuộc đời bà thể hiện rõ phẩm chất “Anh hùng - Bất khuất - Trung hậu - Đảm đang” của phụ nữ Việt Nam.