NGƯỜI NỮ DU KÍCH BIẾT ĐƯA CẢ LÀNG VÀO TRẬN ĐẤU

Trong những năm chiến tranh ở miền Nam, có những trận đánh bắt đầu bằng tiếng súng.

Nhưng cũng có những trận đấu bắt đầu từ một cuộc vận động.

Một cuộc gặp với người dân.

Một lần thuyết phục gia đình binh sĩ.

Một tờ truyền đơn được đưa vào giữa vùng kiểm soát của đối phương.

Và có khi, cả một đồn địch bị cô lập trước khi một viên đạn được bắn ra.

Ở xứ Dừa Bến Tre, một người phụ nữ đã gắn cuộc đời mình với cách đánh như thế.

Bà là Tạ Thị Kiều, còn được gọi là Mười Lý, sinh năm 1938 tại xã An Thạnh, huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre.

Sinh ra trong thời chiến, Tạ Thị Kiều sớm tham gia phong trào cách mạng ở địa phương. Bà trở thành cán bộ Ban Chỉ huy Quân sự huyện Mỏ Cày, vừa làm công tác vận động quần chúng, vừa tổ chức lực lượng du kích.

Nhưng điều làm nên nét riêng trong hoạt động của Tạ Thị Kiều không chỉ nằm ở khả năng chiến đấu.

Đó là khả năng kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang.

Trong một vùng quê mà người dân, binh lính, gia đình binh sĩ và cơ sở cách mạng tồn tại đan xen, chiến đấu không đơn giản là phân chia thành hai phía rõ ràng.

Có những người dân cần được vận động.

Có những gia đình binh sĩ cần được thuyết phục.

Có những người lính đối phương có thể thay đổi.

Có những cơ sở cần được bảo vệ.

Và có những thời điểm, một cuộc đấu tranh chính trị có thể tạo ra tác động lớn hơn một trận đánh.

Tạ Thị Kiều đã dành nhiều thời gian cho công việc ấy.

Theo tư liệu của Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, riêng trong một giai đoạn xây dựng phong trào từ tháng 1/1960, bà kiên trì vận động nhân dân trong gần bảy tháng, phát triển được ba tổ nòng cốt, vận động 13 gia đình binh sĩ, tuyên truyền được bốn binh lính Việt Nam Cộng hòa trở về với nhân dân và tổ chức thêm người giúp đỡ cơ sở cách mạng.

Những con số ấy cho thấy một phần công việc thường ít được nhìn thấy khi kể về chiến tranh.

Đó là công việc xây dựng lòng dân.

Một người lính có thể cầm súng trong một trận đánh.

Nhưng để một vùng quê trở thành chỗ dựa cho cách mạng, cần có rất nhiều cuộc gặp gỡ, vận động và thuyết phục.

Tạ Thị Kiều làm công việc đó trong điều kiện luôn có nguy hiểm.

Cùng với công tác vận động, bà tổ chức một tiểu đội du kích hoạt động thường xuyên.

Lực lượng này thực hiện nhiều nhiệm vụ: rải truyền đơn, phá rào ấp chiến lược, phá đường, gài mìn, đốt chòi canh và tiến hành các hoạt động vũ trang khác.

Như vậy, trong hoạt động của Tạ Thị Kiều, hai hình thức đấu tranh không tách rời nhau.

Một bên là vận động nhân dân.

Một bên là tổ chức lực lượng.

Một bên tìm cách làm thay đổi nhận thức.

Một bên tạo sức ép trực tiếp lên đối phương.

Hai con đường cùng hướng về một mục tiêu: làm suy yếu hệ thống kiểm soát của đối phương và mở rộng thế chủ động cho phong trào cách mạng.

Trong quá trình hoạt động, Tạ Thị Kiều đã tham gia nhiều cuộc đấu tranh chính trị và chiến đấu.

Theo Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, bà tổ chức và tham gia 107 cuộc đấu tranh chính trị trực diện với địch, đồng thời tham gia 33 trận chiến đấu, diệt 7 tên, làm bị thương 11 tên, bắt sống 13 tên và thu 24 súng các loại.

Những con số ấy không chỉ nói về số trận đánh.

Chúng cho thấy một người phụ nữ đã hoạt động trên rất nhiều mặt trận.

Có lúc bà đứng giữa nhân dân.

Có lúc bà tổ chức du kích.

Có lúc bà trực tiếp chiến đấu.

Và có lúc nhiệm vụ quan trọng nhất lại là vận động một gia đình, một người lính hoặc một nhóm quần chúng.

Trong số những câu chuyện về Tạ Thị Kiều, có một chi tiết đặc biệt thường được nhắc đến: lực lượng do bà tổ chức từng tìm cách chiếm đồn địch bằng cách dựa vào cơ sở và nội ứng, không nhất thiết phải sử dụng hỏa lực trực tiếp.

Điều đó cho thấy chiến tranh nhân dân không chỉ được tạo nên bằng súng đạn.

Một đồn quân sự có thể được bảo vệ bằng hàng rào, chòi canh và vũ khí.

Nhưng phía sau hàng rào vẫn là con người.

Nếu tác động được vào con người, thế phòng thủ cũng có thể bị lung lay.

Đó chính là một trong những nét đặc biệt của cách đánh mà Tạ Thị Kiều và lực lượng địa phương đã thực hiện.

Năm 1965, những thành tích đặc biệt xuất sắc của Tạ Thị Kiều được ghi nhận tại Đại hội Anh hùng và chiến sĩ thi đua các lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam lần thứ nhất. Sau đó, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Cũng trong năm ấy, một cuộc gặp khác đã đưa người phụ nữ xứ Dừa từ chiến trường miền Nam ra Hà Nội.

Ngày 11/11/1965, Tạ Thị Kiều cùng các anh hùng, chiến sĩ thi đua miền Nam được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Bức ảnh ghi lại cuộc gặp cho thấy một khoảnh khắc rất khác với hình ảnh người nữ du kích giữa chiến trường.

Không có hàng rào ấp chiến lược.

Không có tiếng súng.

Không có những trận đánh.

Chỉ có một người phụ nữ từ chiến trường miền Nam đứng trước vị lãnh tụ của đất nước.

Bảo tàng Hồ Chí Minh còn ghi nhận một lần khác, ngày 21/5/1969, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp Tạ Thị Kiều khi bà đang ở thăm miền Bắc và mời bà ở lại dùng cơm.

Những cuộc gặp ấy trở thành một phần ký ức đặc biệt trong cuộc đời Tạ Thị Kiều.

Nhưng nếu nhìn lại toàn bộ hành trình của bà, những khoảnh khắc ở Hà Nội chỉ là một phần rất nhỏ.

Phần lớn cuộc đời hoạt động của bà diễn ra ở miền Nam.

Ở những vùng quê nơi chiến tranh hiện diện trong từng con đường.

Ở những địa bàn mà người dân vừa phải sản xuất, vừa phải chống lại sự kiểm soát của đối phương.

Ở nơi một cuộc vận động có thể kéo dài hàng tháng.

Ở nơi một đội du kích phải hoạt động bí mật.

Ở nơi người cán bộ vừa phải biết chiến đấu, vừa phải biết thuyết phục.

Tạ Thị Kiều sau này tiếp tục công tác trong quân đội, mang quân hàm Đại tá và từng giữ chức Phó Giám đốc Bảo tàng Quân khu 7. Bà qua đời năm 2012.

Cuộc đời của bà vì thế có thể được nhìn qua nhiều vai trò khác nhau.

Một cô gái Bến Tre bước vào cách mạng.

Một cán bộ quân sự địa phương.

Một người tổ chức phong trào.

Một nữ du kích.

Một Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Và sau chiến tranh, một người làm công tác lưu giữ ký ức chiến trường.

Có một điều đặc biệt trong câu chuyện của Tạ Thị Kiều.

Bà không chỉ chiến đấu để đánh bại một đối phương cụ thể.

Bà còn chiến đấu để giành lại lòng tin của con người.

Bởi một cuộc chiến có thể giành được bằng một trận đánh.

Nhưng để giữ được một vùng quê, cần có nhân dân.

Để một phong trào tồn tại, cần có cơ sở.

Để một lực lượng đứng vững, cần có những người âm thầm che chở phía sau.

Và để một đồn địch có thể bị cô lập, đôi khi cần bắt đầu từ những cuộc vận động rất lâu trước khi trận đánh xảy ra.

Tạ Thị Kiều đã sống trong những năm tháng như thế.

Một người phụ nữ nhỏ bé giữa xứ Dừa, nhưng công việc của bà trải rộng từ những cuộc đấu tranh chính trị đến những trận chiến đấu, từ vận động nhân dân đến tổ chức du kích.

Nhìn lại lịch sử, có thể thấy chiến thắng không chỉ được làm nên bởi những người đứng ở tuyến đầu.

Nó còn được tạo nên bởi những người biết đưa sức mạnh của lòng dân vào trong từng trận đánh.

Và ở Bến Tre năm ấy, Tạ Thị Kiều là một trong những người đã làm được điều đó.

Tên gọi “Mười Lý” từng gắn với những con đường làng, những cuộc vận động, những đội du kích và những trận chiến ở xứ Dừa.

Còn cái tên Tạ Thị Kiều được lưu lại trong lịch sử như một người phụ nữ đã chứng minh rằng:

Có những trận đánh bắt đầu từ một tiếng súng.
Nhưng cũng có những trận đánh bắt đầu từ việc làm cho lòng dân đứng về phía cách mạng.