Người nữ thanh niên xung phong từ Thái Bình trở lại Đồng Lộc tìm đồng đội

Năm 1968, khi chiến trường Đồng Lộc bước vào những tháng ngày khốc liệt nhất, những đoàn thanh niên xung phong từ nhiều miền quê miền Bắc lần lượt có mặt nơi đây.

Trong số ấy có những cô gái đến từ Thái Bình.

Họ mang theo hành trang rất đơn sơ: vài bộ quần áo, những vật dụng cá nhân và niềm tin rằng tuổi trẻ phải góp một phần sức lực cho đất nước.

Phạm Thị Ngân là một trong những người như vậy.

Bà thuộc Đội 89, C895 của Đoàn TNXP Hương Hà – Thái Bình. Từ năm 1968 đến 1972, đơn vị của bà tham gia làm đường từ Ngã ba Đồng Lộc vào Cổng Trời, Tuyên Hóa, Quảng Bình.

Đây là một tuyến đường mà mỗi đoạn đều có thể trở thành mục tiêu đánh phá.

Con đường đi qua bom đạn

Công việc của những nữ TNXP khi ấy không hào nhoáng.

Họ đào đất.

San đường.

Sửa những đoạn đường bị bom đánh.

Khi có hố bom, phải nhanh chóng lấp lại.

Khi đường bị lầy, phải tìm vật liệu gia cố.

Khi đoàn xe đến, phải làm sao để xe có thể vượt qua.

Những việc ấy cứ lặp đi lặp lại.

Bom đánh hôm nay, sửa hôm nay.

Ngày mai lại có thể bị phá.

Nhưng con đường vẫn phải được giữ.

Đoàn xe không thể chờ.

Phía trước là chiến trường.

Phía sau là hậu phương đang dồn sức chi viện.

Vì thế, những cô gái TNXP như Phạm Thị Ngân đã biến tuổi trẻ của mình thành những ngày lao động giữa tiếng bom.

Những đồng đội lần lượt nằm lại

Điều đau đớn nhất của chiến tranh không chỉ là hiểm nguy đối với bản thân.

Đó là phải chứng kiến người bên cạnh mình không trở về.

Phạm Thị Ngân sau này kể rằng trong những năm đơn vị làm nhiệm vụ trên tuyến đường Đồng Lộc – Cổng Trời, gần mười đồng đội của bà đã hy sinh.

Mỗi người hy sinh để lại một khoảng trống.

Có thể hôm trước còn cùng nhau làm đường.

Cùng ăn một bữa cơm.

Cùng chia sẻ một câu chuyện quê nhà.

Nhưng ngày hôm sau, vị trí ấy đã trống.

Không còn tiếng gọi.

Không còn người bạn đứng bên cạnh.

Và những người còn sống lại phải tiếp tục công việc.

Đó là điều khắc nghiệt nhất của tuổi trẻ trong chiến tranh.

Không phải chỉ có 10 cô gái Đồng Lộc

Khi nhắc đến Đồng Lộc ngày nay, người ta thường nhớ đến 10 nữ liệt sĩ Tiểu đội 4, Đại đội 552 hy sinh ngày 24/7/1968.

Đó là một biểu tượng lớn.

Nhưng ký ức của Phạm Thị Ngân nhắc chúng ta rằng phía sau biểu tượng ấy còn có rất nhiều người trẻ khác đã chiến đấu, bị thương hoặc hy sinh trên chính tuyến đường này.

Họ đến từ nhiều tỉnh, nhiều đơn vị, nhiều miền quê.

Có người là TNXP.

Có người là công nhân giao thông.

Có người là bộ đội.

Có người là lái xe.

Tất cả gặp nhau ở một nhiệm vụ chung: giữ con đường.

Theo một đề cương tuyên truyền của Thành đoàn Hải Phòng, riêng khu vực Ngã ba Đồng Lộc trong những năm chiến tranh đã tập trung hàng nghìn bộ đội, TNXP, công nhân giao thông, lái xe, công an, dân công và dân quân để bảo đảm thông đường, thông xe.

Vì thế, câu chuyện của Phạm Thị Ngân mở ra một Đồng Lộc rộng lớn hơn.

Đồng Lộc không chỉ có một tiểu đội.

Đó là cả một thế hệ những người trẻ.

Năm tháng không thể xóa ký ức

Chiến tranh kết thúc.

Phạm Thị Ngân trở về quê hương.

Cuộc sống hòa bình bắt đầu.

Nhưng những người đã nằm lại thì không thể trở về cùng bà.

Thời gian trôi qua, những mái tóc xanh năm nào dần bạc trắng.

Nhưng cứ đến dịp 27/7, bà lại cùng Hội Cựu chiến binh của địa phương trở về những địa danh chiến trường, trong đó có Ngã ba Đồng Lộc, để dâng hương tưởng nhớ đồng đội.

Đối với bà, Đồng Lộc không phải một địa điểm du lịch.

Không phải một điểm đến để tham quan.

Đó là nơi từng có một phần tuổi trẻ của bà.

Là nơi có những người bạn mà bà từng gọi tên.

Là nơi có những người đồng đội đã gửi lại tuổi xuân.

Một cuộc trở về không dành cho người đã khuất

Mỗi lần trở lại, Phạm Thị Ngân cùng những cựu TNXP làm một việc rất giản dị:

Thắp hương.

Đặt hoa.

Đứng trước những phần mộ.

Rồi nhắc lại tên những người đã mất.

Có thể những người trẻ hôm nay nhìn vào một bia mộ và chỉ thấy một cái tên.

Nhưng với người cựu TNXP, phía sau cái tên ấy là cả một con người.

Một người từng ăn cùng mình.

Từng lao động cùng mình.

Từng trú bom bên mình.

Từng cười nói với mình.

Và có thể từng hẹn rằng sau chiến tranh sẽ trở về quê thăm nhau.

Nhưng lời hẹn ấy đã không bao giờ thành hiện thực.

Đồng Lộc – nơi những người còn sống trở về

Có một điều rất đặc biệt trong những cuộc trở về của các cựu TNXP.

Họ trở lại khi tuổi đã cao.

Bước chân chậm hơn.

Sức khỏe không còn như thời đôi mươi.

Nhưng khi đứng trước những phần mộ, ký ức lại trở về rất nhanh.

Một vùng đất.

Một con đường.

Một tiếng bom.

Một gương mặt.

Một người bạn.

Một buổi chia tay.

Tất cả như chỉ mới xảy ra ngày hôm qua.

Phạm Thị Ngân cũng vậy.

Nhiều thập kỷ đã trôi qua nhưng bà vẫn trở về để tưởng nhớ những người cùng mình đi qua những năm tháng lửa đạn.

Bởi với người còn sống, tưởng niệm đồng đội cũng là một cách tiếp tục thực hiện lời hứa của tuổi trẻ.

Từ Đồng Lộc nhìn về hôm nay

Ngày nay, con đường qua Đồng Lộc đã mang một diện mạo hoàn toàn khác.

Những chuyến xe đi qua không còn nghe tiếng bom.

Hai bên đường là những hàng cây xanh.

Những người trẻ có thể đi học, làm việc, trở về nhà trong hòa bình.

Nhưng sự bình yên ấy không tự nhiên mà có.

Những người như Phạm Thị Ngân đã từng đứng giữa tuyến đường ấy để góp phần giữ cho nó không bị đứt.

Có người trở về.

Có người nằm lại.

Có người mang thương tật suốt đời.

Và cũng có người dành phần đời còn lại để đi tìm lại những người bạn đã mất.

Lời kết

Câu chuyện của Phạm Thị Ngân không gắn với một trận bom duy nhất.

Nó là câu chuyện về những năm tháng dài bám trụ trên tuyến đường – những ngày nối tiếp nhau bằng công việc, bom đạn, mất mát và tình đồng đội.

Gần mười đồng đội của bà đã hy sinh.

Nhưng bà sống tiếp.

Và mỗi dịp tháng Bảy, bà lại trở về Đồng Lộc.

Người đã hy sinh không thể trở về, nên người còn sống trở về thay họ.

Trở về để thắp một nén hương.

Trở về để gọi tên người bạn cũ.

Trở về để kể cho thế hệ sau biết rằng những con người nằm dưới những nấm mộ kia từng có một tuổi trẻ rất đẹp.

Và quan trọng nhất, trở về để nhắc rằng:

Đằng sau mỗi con đường hòa bình hôm nay là dấu chân của một thế hệ đã từng bước đi giữa bom đạn, trong đó có những cô gái TNXP như Phạm Thị Ngân – những người đã trao tuổi xuân cho con đường và mang ký ức về đồng đội suốt cả cuộc đời.