Người pháo thủ cuối cùng trong khẩu đội pháo Pháo đài Láng
Những câu chuyện lịch sử
Theo lời kể của cụ Đỗ Văn Đa, Pháo đài Láng được quân Pháp xây dựng năm 1940 nhằm mục đích phòng thủ thành phố chống phát xít Nhật đang tràn vào Việt Nam. Lúc ấy vào khoảng tháng 7, tháng 8 âm lịch, dân làng Láng Trung, xã Yên Lãng, tổng Hạ, Đại lý Hoàn Long (nay thuộc phường Láng Thượng, quận Đống Đa) nhận được tin quân Pháp bắt dân làng phải nhổ lúa trên đồng để chúng quây dây thép gai xây dựng pháo đài chống quân Nhật. Lúc ấy dân làng bắt đầu bị đói nên mới bẩm với thầy lý, quan huyện cho dân làng ăn hết vụ lúa này thì quân Pháp về làm pháo đài, nhưng chúng không đồng ý. Mấy hôm sau chúng đưa xe ô tô chở lính, chở giây thép gai về làng cứ thế đóng cọc quây đồng lúa lại làm pháo đài.
Cách mạng Tháng Tám thành công, Pháo đài Láng về tay chính quyền cách mạng. Khi mới tiếp quản Pháo đài Láng, do thiếu người canh gác, không có pháo thủ, nên chính quyền nhân dân đã kêu gọi những sỹ quan, binh lính trước đây phục vụ cho quân Pháp trở về Pháo đài Láng gia nhập cách mạng. Tuy nhiên, lực lượng bảo vệ, canh gác và chiến đấu tại pháo đài thì vẫn còn thiếu. Lúc này, lãnh đạo cấp trên mới chỉ thị Đội Oanh (sau này là Trung đội phó Pháo đài Láng) vào liên hệ với chính quyền xã Yên Lãng, lấy thêm các thanh niên làm nhiệm vụ canh gác, đồng thời huấn luyện họ cách sử dụng pháo để khi cần có thể tham gia chiến đấu luôn.
Cụ Đa còn nhớ như in cái ngày đặc biệt ấy, khi cụ cùng tám thanh niên được gọi ra quán Góc Thị để bàn việc. Lúc đầu, chúng tôi cũng chỉ nghĩ là được gọi ra làm nhiệm vụ canh gác, nhưng khi được Đội Oanh báo sẽ được học về pháo để khi cần có thể tham gia chiến đấu, chúng tôi vừa mừng vừa lo. Bởi lẽ, chúng tôi lúc bấy giờ trình độ rất kém, chỉ biết ngày ngày đi dò la tin tức cho cán bộ cách mạng, theo dõi các hoạt động di chuyển của địch về báo cáo lại với tổ chức, tôi và các đồng đội cũng chưa hình dung được mình sẽ đánh Tây như thế nào. Mặt khác, chúng tôi cũng thích đánh nhau để xem bắn khẩu pháo này kêu to hay nhỏ để mà biết thôi, chứ cũng chưa hiểu gì cả. Thế là việc học bắn pháo được tiến hành gấp rút sau đó.
Trung đội Pháo đài Láng lúc mới thành lập có khoảng 20 cán bộ, chiến sĩ do đồng chí Nguyễn Ưng Gia làm Trung đội trưởng, đồng chí Nguyễn Khoát làm Chính trị viên, đồng chí Đoàn Hùng làm Khẩu đội trưởng, được trang bị hai khẩu pháo cao xạ 75mm và khẩu súng 12,7mm. Mỗi khẩu pháo có 5 người, mỗi người một nhiệm vụ. Trong khẩu đội pháo tại Pháo đài Láng, tôi là số 4 có nhiệm vụ tiếp đạn. Pháo của Pháo đài Láng là pháo tự động. Cách vận hành pháo như sau: Pháo thủ bê viên đạn đặt vào máng pháo, từ máng pháo sẽ đưa viên đạn vào trong nòng pháo. Khi viên đạn vào trong nòng pháo sẽ kêu cạch một cái, đít viên đạn đập gờ bật lên là nổ và bay đi. Bốn người phục vụ cho vị trí pháo thủ số 3 để điều khiển và vận hành khẩu pháo khi chiến đấu. Để tránh địch oanh tạc trúng trận địa pháo, chúng tôi được lệnh làm trận địa giả cách trận địa thật khoảng 500m. Anh em nghĩ ra sáng kiến làm hai cái ụ pháo và lấy hai đoạn tre vầu cưa bằng ống pháo, lấy nhọ nồi quét đen làm nòng pháo, trông giống như thật. Những ngày sau đó, địch liên tiếp oanh tạc chỉ đánh trúng vào trận địa giả hoặc ra cánh đồng.
