Người phụ nữ đi qua lửa đạn với lời thề “làm lính thì không được phép lùi”

Đại tá, nhà văn Vũ Thị Hồng sinh năm 1950, quê gốc Bắc Ninh nhưng lớn lên tại Hà Nội. Cuộc đời bà gắn với nhiều vai trò: người lính từng trực tiếp chiến đấu trên chiến trường, phóng viên, nhà văn, biên tập viên và sau này là Trưởng Ban Công tác Phụ nữ Quân đội đầu tiên. Ở mỗi cương vị, bà đều mang theo tinh thần không lùi bước trước khó khăn.

Từ giảng đường đến chiến trường Khu 5

Năm 1967, khi đang là sinh viên năm thứ nhất Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Vũ Thị Hồng mất cha trong một trận bom Mỹ đánh vào phố Huế. Nỗi đau ấy trở thành động lực thôi thúc bà cùng ba người bạn nữ viết đơn tình nguyện vào chiến trường.

Đến năm thứ ba đại học, dù đang điều trị bệnh mắt, bà vẫn rời bệnh viện để lên đường. Sau hơn hai tháng hành quân vượt Trường Sơn, trải qua mưa rừng, dốc đá và những ngày thiếu thốn lương thực, bà cùng đồng đội đến chiến trường Khu 5.

Tại đây, Vũ Thị Hồng vừa làm phóng viên Tạp chí Văn nghệ Quân Giải phóng Trung Trung Bộ, vừa trực tiếp cầm súng chiến đấu khi quân địch càn vào căn cứ. Có lần bà tưởng như đã hy sinh nhưng được đồng đội cứu sống.

Những năm tháng ấy đã tôi luyện một nữ sinh viên thành người lính thực sự. Chính trải nghiệm chiến trường sau này trở thành nguồn tư liệu quý giá để bà viết về chiến tranh và những người đồng đội đã hy sinh.

Viết để tri ân những người đã nằm lại

Sau chiến tranh, Vũ Thị Hồng chuyển sang công tác tại Nhà xuất bản Quân đội nhân dân từ năm 1976 đến 1992. Trong thời gian này, bà đã biên tập gần 160 đầu sách, trong đó có nhiều tác phẩm đầu tay của những nhà văn trưởng thành từ chiến tranh như Chu Lai, Lê Lựu, Nguyễn Bảo, Khuất Quang Thụy.

Sau đó, bà trở thành nhà văn với nhiều tác phẩm như “Xóm biển”, “Tiếng rừng”, “Có một thời yêu”, “Trở lại là em”, “Mùa thu ở lại” và “Chạm vào ký ức”.

Với Vũ Thị Hồng, viết về chiến tranh không phải để tô hồng hay bi lụy hóa quá khứ. Những trang viết của bà hướng tới việc tái hiện chân thực ký ức về một thời hoa lửa và những con người đã sống, chiến đấu, hy sinh trong những năm tháng ấy.

Đằng sau những trang văn là món nợ tình cảm với đồng đội. Những người đã ngã xuống, còn mình được sống thì phải viết – đó là cách bà gìn giữ ký ức và tri ân những người đã hy sinh.

Người đặt nền móng cho công tác phụ nữ trong Quân đội

Năm 1993, khi Ban Công tác Phụ nữ Quân đội được thành lập, Vũ Thị Hồng được giao làm Trưởng ban đầu tiên.

Đây là một nhiệm vụ hoàn toàn mới, gần như bắt đầu từ con số không. Nhưng thay vì lùi bước trước khó khăn, bà cùng đồng đội từng bước xây dựng hoạt động chăm lo cho phụ nữ và gia đình quân nhân.

Bà cùng đồng đội củng cố, nâng cấp các lớp mẫu giáo cho con em quân nhân; tổ chức các lớp bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên mầm non; vận động xây dựng khu vui chơi cho trẻ em trong các đơn vị. Ban còn phát động phong trào “Phụ nữ Quân đội tích cực công tác, lao động, học tập”, chăm lo Mẹ Việt Nam anh hùng và thành lập tờ Thông tin Phụ nữ Quân đội.

Đặc biệt, bà luôn coi công tác phụ nữ không đơn thuần là một nhiệm vụ hành chính mà phải xuất phát từ nhu cầu và tình cảm thực tế của cán bộ, chiến sĩ.

Những ký ức không thể nào quên

Năm 1994, khi những đợt đầu tiên các Mẹ Việt Nam anh hùng được truy tặng danh hiệu, Ban Công tác Phụ nữ Quân đội tổ chức nhiều hoạt động tri ân, thăm hỏi và nhận phụng dưỡng các mẹ.

Vũ Thị Hồng vẫn nhớ hình ảnh những người phụ nữ trong quân đội dìu từng mẹ vào Lăng viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh, rồi tháp tùng các mẹ trong những nghi lễ trang trọng của Nhà nước.

Đối với bà, đó là những khoảnh khắc xúc động, bởi những người mẹ đã hy sinh những người thân yêu nhất cho Tổ quốc nay được cả xã hội trân trọng, chăm lo.

“Đã là lính thì không được phép lùi”

Đi qua chiến trường, nghề viết và công tác quản lý, Vũ Thị Hồng vẫn giữ nguyên một quan niệm giản dị: đã là người lính thì không được phép lùi.

Tinh thần ấy không chỉ thể hiện trong những năm tháng cầm súng mà còn theo bà trong những công việc tưởng như rất đời thường sau chiến tranh. Từ việc biên tập từng trang sách đến xây dựng công tác phụ nữ trong toàn quân, bà luôn chọn cách làm việc đến nơi đến chốn.

Bà cũng gửi gắm tới thế hệ trẻ một suy nghĩ mà mình luôn tâm đắc: đừng chỉ nghĩ Tổ quốc đã làm gì cho mình, mà hãy nghĩ mình đã làm gì cho Tổ quốc.

Từ một nữ sinh viên rời giảng đường để vượt Trường Sơn, đến người lính trực tiếp cầm súng ở Khu 5; từ phóng viên chiến trường đến nhà văn, biên tập viên rồi Trưởng Ban Công tác Phụ nữ Quân đội đầu tiên, hành trình của Đại tá Vũ Thị Hồng là câu chuyện về một người phụ nữ luôn đặt trách nhiệm lên trên những khó khăn của riêng mình.

Bà đã đi qua chiến tranh bằng khẩu súng, đi qua những năm tháng sau chiến tranh bằng ngòi bút và dành phần đời tiếp theo để chăm lo cho những người phụ nữ trong màu áo lính. Với bà, “không được phép lùi” không chỉ là một câu nói, mà là cách sống đã theo suốt cuộc đời.