Người phụ nữ kiên trung giữa Khởi nghĩa Nam Kỳ

Trong lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc, Nguyễn Thị Thập là một trong những nữ cán bộ tiêu biểu của Nam Bộ. Từ một người phụ nữ nông dân nghèo ở Long Hưng, bà sớm giác ngộ cách mạng, trở thành người cộng sản kiên trung và trực tiếp tham gia lãnh đạo Khởi nghĩa Nam Kỳ năm 1940 tại Mỹ Tho.

Cuộc đời hoạt động cách mạng gần 70 năm của bà gắn với nhiều dấu mốc quan trọng của cách mạng Việt Nam, đặc biệt là phong trào phụ nữ.

Từ cô gái Long Hưng đến người cộng sản

Nguyễn Thị Thập, tên thật là Nguyễn Thị Ngọc Tốt, sinh ngày 10/10/1908 tại xã Long Hưng, huyện Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho, nay thuộc tỉnh Đồng Tháp, trong một gia đình nông dân nghèo.

Từ khi còn trẻ, bà đã tham gia phong trào yêu nước tại địa phương. Năm 1928, bà tham gia Nông hội đỏ, làm nhiệm vụ thông tin liên lạc. Đến năm 1931, bà thoát ly gia đình, lên Sài Gòn hoạt động, xây dựng cơ sở cách mạng ở nhiều địa phương như Mỹ Tho, Tân An, Bến Tre. Cũng trong năm này, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, lấy bí danh Mười Thập.

Năm 1935, Nguyễn Thị Thập được bầu vào Xứ ủy Nam Kỳ. Nhưng hoạt động cách mạng của bà nhanh chóng lọt vào mắt thực dân Pháp.

Bà bị bắt, bị kết án tù và chịu sự tra tấn của kẻ thù.

Nhà tù không làm người nữ chiến sĩ khuất phục.

Sau khi được trả tự do, bà lại trở về với phong trào, tiếp tục gây dựng cơ sở cách mạng.

Người phụ nữ mang thai chỉ huy khởi nghĩa

Năm 1940, tình hình cách mạng Nam Kỳ bước vào thời điểm đặc biệt.

Nguyễn Thị Thập được phân công phụ trách lực lượng vũ trang tập trung của tỉnh Mỹ Tho, phối hợp với lực lượng tại chỗ chuẩn bị giành chính quyền ở các địa bàn Tam Hiệp, Long Định, Long An và uy hiếp tuyến Lộ 4.

Đêm 22, rạng sáng 23/11/1940, Khởi nghĩa Nam Kỳ bùng nổ.

Tại khu vực Tam Hiệp, lực lượng do Nguyễn Thị Thập chỉ huy tiến hành đánh đồn.

Điều đặc biệt là lúc ấy bà đang mang thai, gần đến ngày sinh.

Nhưng người phụ nữ ấy vẫn lấy khăn rằn nịt bụng, cùng lực lượng khởi nghĩa tiến về phía đồn địch.

Hình ảnh ấy đã trở thành một trong những biểu tượng đặc biệt của Khởi nghĩa Nam Kỳ: một người phụ nữ đang mang trong mình một sinh mệnh nhưng vẫn trực tiếp đứng giữa cuộc chiến giành chính quyền.

Trận đánh đồn chợ Bưng

Sau khi tổ chức lực lượng tại Thân Cửu Nghĩa, Long An, lực lượng khởi nghĩa đánh trống mõ, đốt khí đá, treo khẩu hiệu và giương cao cờ đỏ sao vàng, tiến về bao vây đồn chợ Bưng.

Ban đầu, binh lính trong đồn chống trả.

Nhưng trước sức tiến công của lực lượng khởi nghĩa, đến khoảng 8 giờ sáng, quân địch hoảng loạn bỏ chạy.

Quân khởi nghĩa nhanh chóng chiếm đồn, bắt 5 tên và thu 6 khẩu súng.

Sau đó, lực lượng do Nguyễn Thị Thập chỉ huy tiếp tục tiến về Long Định để phối hợp với cánh quân của Nguyễn Văn Tân. Khi đến nơi, trận đánh đã kết thúc và quân địch rút chạy về Cai Lậy.

Cuộc khởi nghĩa tại Mỹ Tho giành được thắng lợi ở nhiều địa bàn.

Đến trưa 23/11, các mũi tiến công trở về Đình Long Hưng, nơi trở thành Tổng hành dinh cách mạng của tỉnh Mỹ Tho.

Người phụ nữ trong chính quyền cách mạng

Sau khi chính quyền cách mạng được thành lập, Nguyễn Thị Thập được phân công giữ nhiều nhiệm vụ.

Bà phụ trách Thường trực Ủy ban cách mạng tỉnh Mỹ Tho.

Một trong những việc làm đáng chú ý của chính quyền cách mạng lúc ấy là thành lập Tòa án nhân dân cách mạng tỉnh Mỹ Tho tại Đình Long Hưng để xét xử những tay sai, ác ôn.

Nguyễn Thị Thập được giao nhiệm vụ làm phái viên của Tỉnh ủy, tham gia biện hộ.

Trong các phiên tòa, bà vừa nghiêm khắc chỉ ra những tội ác mà các bị cáo gây ra đối với nhân dân, vừa phân tích hoàn cảnh và âm mưu của thực dân, đế quốc.

Cuối cùng, bà đề nghị Hội đồng xét xử tha chết cho các bị cáo.

Trong ba đêm, tòa xét xử 10 phiên và cả 10 trường hợp đều được bà đề nghị tha chết, sau đó Hội đồng xét xử đồng ý.

Chi tiết ấy cho thấy ở Nguyễn Thị Thập không chỉ có sự cứng rắn của một người chiến đấu mà còn có lòng nhân ái và cách nhìn nhân văn đối với những người từng đứng ở phía đối lập.

Nén đau thương, tiếp tục hoạt động

Sau Khởi nghĩa Nam Kỳ, thực dân Pháp tiến hành đàn áp khốc liệt.

Hàng nghìn người yêu nước bị bắt.

Chồng Nguyễn Thị Thập là Lê Văn Giác, một chiến sĩ cộng sản, cũng bị địch bắt và sau đó bị xử tử hình.

Mất người thân, nhưng Nguyễn Thị Thập không rời bỏ con đường cách mạng.

Bà trở về Long Hưng, tiếp tục gây dựng cơ sở, khôi phục phong trào và xây dựng lực lượng quần chúng ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ.

Những năm sau đó, bà tiếp tục đảm nhận nhiều trọng trách trong Đảng và phong trào phụ nữ.

Người lãnh đạo phong trào phụ nữ Việt Nam

Sau Cách mạng Tháng Tám, Nguyễn Thị Thập tiếp tục giữ nhiều vị trí quan trọng.

Bà là đại biểu Quốc hội khóa I, sau đó là Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.

Từ năm 1956 đến 1974, bà giữ cương vị Hội trưởng Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.

Trên cương vị lãnh đạo phong trào phụ nữ, bà dành nhiều tâm huyết cho việc vận động, tổ chức và phát huy vai trò của phụ nữ trong sự nghiệp cách mạng và xây dựng đất nước.

Bởi vậy, hình ảnh Nguyễn Thị Thập không chỉ gắn với Khởi nghĩa Nam Kỳ mà còn gắn với lịch sử phát triển của phong trào phụ nữ Việt Nam.

Người phụ nữ đầu tiên nhận Huân chương Sao Vàng

Nguyễn Thị Thập qua đời năm 1996, sau gần 70 năm hoạt động cách mạng.

Năm 1985, Nhà nước trao tặng bà Huân chương Sao Vàng, phần thưởng cao quý nhất của Nhà nước Việt Nam. Bà được ghi nhận là người phụ nữ đầu tiên và duy nhất được trao tặng danh hiệu cao quý này. Bà cũng được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.

Từ cô gái nông dân Long Hưng đến người trực tiếp chỉ huy lực lượng trong Khởi nghĩa Nam Kỳ, từ người từng chịu cảnh tù đày đến nhà lãnh đạo phong trào phụ nữ cả nước, cuộc đời Nguyễn Thị Thập là một hành trình đầy gian khổ nhưng cũng vô cùng vẻ vang.

Bà là hình ảnh tiêu biểu của người phụ nữ Nam Bộ: gan góc trong chiến đấu, kiên định trước tù đày, giàu lòng nhân ái và trọn đời tận hiến cho đất nước.

Và giữa những trang sử về Khởi nghĩa Nam Kỳ, hình ảnh người phụ nữ mang thai, nịt khăn rằn quanh bụng, trực tiếp chỉ huy lực lượng tiến đánh đồn địch vẫn là một biểu tượng đặc biệt về lòng quả cảm của những người phụ nữ Việt Nam trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập.