Người Sĩ Phu Kiên Cường Nơi Sơn Trang Nam Thạnh: Chân Dung Cụ Tiểu La - Nguyễn Thành (1863 - 1911)
Người Sĩ Phu Kiên Cường Nơi Sơn Trang Nam Thạnh: Chân Dung Cụ Tiểu La - Nguyễn Thành (1863 - 1911)
Tiếp nối câu chuyện về các bậc anh hùng giai đoạn đầu thế kỷ XX, chúng ta cùng bước vào cuộc đời đầy khí phách của chí sĩ Nguyễn Thành – người đời thường kính trọng gọi với hiệu quen thuộc là Tiểu La, một trong những trụ cột lớn của Duy Tân hội và phong trào yêu nước miền Trung.
1. Từ vị tướng trẻ của Nghĩa hội đến trăn trở thời vong quốc
Sinh năm 1863 tại làng Thạnh Mỹ, phủ Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam, Nguyễn Thành xuất thân trong một gia đình Nho học danh giá. Vốn thông minh đĩnh ngộ, từ nhỏ ông đã say mê đọc binh thư, nghiên cứu lịch sử với hoài bão lớn đem tài sức giúp nước chứ không màng danh vọng quan trường.
Khi phong trào Cần Vương và Nghĩa hội Quảng Nam bùng nổ (1885), dù tuổi đời còn rất trẻ, ông đã tự chiêu mộ một cánh quân gia nhập hàng ngũ nghĩa sĩ đánh Pháp. Trải qua nhiều trận chiến gan góc, ông nhanh chóng khẳng định được tài thao lược và được giao giữ những trọng trách lớn trong Nghĩa hội.
Đến khi phong trào thất bại (1887), trong khi nhiều người bỏ dở hoặc lánh nạn, Nguyễn Thành vẫn kiên quyết chiến đấu đến cùng. Bị kẻ thù vây bắt và tìm mọi cách dụ dỗ, mua chuộc, ông hiên ngang từ chối, giữ trọn khí tiết của một người con đất Quảng bất khuất.
2. Sơn trang Nam Thạnh và cuộc gặp gỡ lịch sử với cụ Phan Bội Châu
Sau khi bị quản thúc tại quê nhà, Nguyễn Thành lui về dựng một sơn trang riêng biệt ở vùng núi hiểm trở, lấy hiệu là Nam Thạnh. Nơi đây thoạt nhìn chỉ là một trại âm thầm làm kinh tế, nhưng thực chất lại là "bản doanh" bí mật quy tụ các văn thân, sĩ phu yêu nước khắp ba kỳ.
Năm 1903, nhà cách mạng lớn Phan Bội Châu vượt quãng đường dài tìm đến sơn trang Nam Thạnh. Đêm hôm ấy, dưới ánh lửa bập bùng giữa núi rừng, hai con người lớn gặp nhau ở một ý chí sắt đá: Muốn cứu nước không thể theo lối mòn cũ, phải canh tân đất nước và tìm đường hướng mới.
Chính tại đây, vào năm 1904, Hội nghị thành lập Duy Tân hội đã diễn ra dưới sự chủ trì và đóng góp công sức to lớn của Tiểu La - Nguyễn Thành. Ông trở thành một trong những linh hồn của tổ chức, âm thầm vận động tài chính, kết nối lực lượng và chuẩn bị cho phong trào Đông Du sau này.
3. Sóng gió phong trào Duy Tân và ngục tù Côn Đảo
Đầu năm 1908, phong trào Duy tân và cuộc kháng thuế bùng nổ dữ dội tại Trung Kỳ. Thực dân Pháp hoảng sợ tột độ, tiến hành một chiến dịch khủng bố trắng tay. Các yếu nhân lần lượt bị truy nã gắt gao.
Tiểu La - Nguyễn Thành một lần nữa lọt vào tầm ngắm của kẻ thù và bị chúng bắt giữ. Không thể khuất phục được ý chí hiên ngang của ông, thực dân Pháp kết án ông 9 năm biệt xứ và đày ra nhà tù Côn Đảo – "địa ngục trần gian".
Giữa chốn giam cầm khắc nghiệt, đòn roi tra tấn tột cùng kết hợp với nỗi đau xót trước cảnh nước mất nhà tan, gia biến, sức khỏe của người chí sĩ già dần suy kiệt. Ngày 11 tháng 11 năm 1911, cụ Tiểu La trút hơi thở cuối cùng tại Côn Đảo, hóa thân vào lòng đất mẹ khi chưa kịp thấy ngày ánh sáng độc lập.
4. Tiếng thơm muôn thuở
Cuộc đời của cụ Tiểu La - Nguyễn Thành là hiện thân tiêu biểu cho tinh thần “phú quý bất năng dâm, bần tiện bất năng di, uy vũ bất năng khuất”. Gần nửa thế kỷ sau ngày mất (năm 1957), hài cốt của ông mới được đưa về cải táng tại quê nhà Quảng Nam, trọn vẹn nghĩa tình của hậu thế đối với một bậc "Tứ hùng" đất Quảng.
