Người thanh niên trong ngục Sơn La
Bị thực dân Pháp bắt năm 1940, Nguyễn Lam lần lượt bị giam ở Hỏa Lò rồi đày lên Sơn La. Tại nhà tù, ông trải qua những cuộc đấu tranh khắc nghiệt của tù chính trị. Chính trong môi trường ấy, người thanh niên cách mạng trưởng thành nhanh chóng và được kết nạp vào Đảng năm 1943.
Năm 1940, hoạt động cách mạng của Nguyễn Lam bị chính quyền thực dân phát hiện. Ông bị bắt, giam tại Hỏa Lò, Hà Nội, sau đó bị đày lên nhà tù Sơn La và bị kết án 12 năm tù. Tại đây, ông gặp nhiều chiến sĩ cộng sản và những người yêu nước đang bị giam cầm.
Một trong những thử thách lớn đối với Nguyễn Lam là cuộc đấu tranh của gần 300 tù chính trị tại nhà tù Sơn La. Theo hồi ức được ghi lại, tù nhân đã tuyệt thực để phản đối việc cai ngục đàn áp và giam giữ những người đấu tranh trong điều kiện khắc nghiệt. Cuộc đấu tranh kéo dài nhiều ngày đêm trong hoàn cảnh thiếu thốn và bị đàn áp.
Đối với Nguyễn Lam, nhà tù không chỉ là nơi chịu đựng sự giam cầm mà còn trở thành môi trường rèn luyện bản lĩnh. Qua những cuộc đấu tranh tập thể, ông trưởng thành về ý chí, nhận thức chính trị và tinh thần tổ chức. Năm 1943, khi mới 22 tuổi, ông được kết nạp vào Đảng.
Đầu năm 1945, Nguyễn Lam ra tù. Người thanh niên từng bị giam cầm lập tức trở lại hoạt động, chuẩn bị cho một giai đoạn quyết định của cách mạng.
