Người Thắp Lửa Ánh Sáng Tri Thức Và Tình Người: Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác

Người Thắp Lửa Ánh Sáng Tri Thức Và Tình Người: Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác

Trong dòng chảy lịch sử của dân tộc Việt Nam, bên cạnh những vị vua tài ba hay những vị tướng xông pha trận mạc, đất nước ta còn sản sinh ra những nhân tài kiệt xuất trong lĩnh vực y học, cứu nhân độ thế. Nhắc đến những biểu tượng sáng ngời về y đức và lòng nhân ái bao la, chúng ta không thể không nhớ tới danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác. Ông không chỉ là một thầy thuốc vĩ đại đặt nền móng vững chắc cho nền y học cổ truyền dân tộc mà còn là tấm gương lớn về một nhân cách thanh cao, trọn đời vì sức khỏe và hạnh phúc của nhân dân.

Giữa một giai đoạn lịch sử đầy biến động vào thế kỷ XVIII, khi xã hội phong kiến khủng hoảng và đời sống người dân lầm than, phẩm chất nổi bật nhất và làm nên nhân cách vĩ đại của Lê Hữu Trác chính là y đức trong sáng, tấm lòng thương người như thể thương thân kết hợp với tinh thần tột cùng của sự liêm khiết, từ bỏ danh lợi tầm thường để phụng sự nhân dân. Phẩm chất cao đẹp ấy đã được chứng minh qua toàn bộ cuộc đời hành nghề y cứu người và những trước tác y học vô giá mà ông để lại cho hậu thế.

Lê Hữu Trác sinh ra trong một gia đình quan lại quyền quý tại làng Liêu Xá, huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng (nay thuộc tỉnh Hưng Yên). Vốn thông minh, ham học và có năng khiếu văn chương, thuở trẻ ông từng bước vào con đường khoa bảng, tham gia thi cử và có thời gian theo nghiệp võ dưới triều Lê - Trịnh. Thế nhưng, chứng kiến cảnh chiến tranh phân tranh tàn khốc, cảnh người dân nghèo đói khổ sở vì bệnh tật mà không có tiền chạy chữa, trong tâm hồn người thanh niên ấy dần nảy sinh những trăn trở lớn về cuộc đời. Quyết định bước ngoặt của cuộc đời ông đến khi ông từ bỏ chốn kinh kỳ phồn hoa, từ giã bổng lộc triều đình để lui về quê mẹ ở vùng đất Hương Sơn, Hà Tĩnh, quyết tâm theo đuổi nghề thuốc cứu đời.

Từ khi chọn con đường làm thầy thuốc, Lê Hữu Trác đã tự đặt ra cho mình một nguyên tắc sống và hành nghề vô cùng khắt khe, đặt y đức lên trên hết. Ông tự xưng là Hải Thượng Lãn Ông (nghĩa là ông già lười ở vùng biển núi, hàm ý thích sự thanh thản, không màng danh lợi). Trong suốt cuộc đời hành nghề y, ông không bao giờ phân biệt giàu nghèo hay sang hèn khi khám chữa bệnh. Đối với những người bệnh nghèo khó, không có tiền mua thuốc hay trả công, ông không những không lấy tiền mà còn tự nguyện mua thuốc, thậm chí cho gạo, cơm để họ bồi bổ sức khỏe. Có lần, nghe tin một người nghèo ở vùng sâu mắc bệnh nặng mà nhà lại quá xa, ông đã không quản ngại đường xá hiểm trở, mưa gió rét mướt để đến tận nơi cứu chữa.

Sự tận tụy và y đức sáng ngời ấy được ông đúc kết trong tác phẩm nổi tiếng Y tông tâm lĩnh, đặc biệt là phần "Hải Thượng y tông tâm lĩnh" với "Hương đảng công ước" và "Y huấn cách ngôn". Trong đó, ông đã đưa ra "Chín điều y huấn" vô cùng sâu sắc để răn dạy những người làm nghề y. Ông quan niệm rằng nghề y là một nghề nhân đạo cao cả, là "nhân thuật" cứu người chứ không phải là công cụ để mưu cầu danh lợi hay kiếm tiền trên nỗi đau của đồng loại. Từng câu chữ trong y huấn của ông đến nay vẫn giữ nguyên giá trị thời sự, là kim chỉ nam cho bao thế hệ thầy thuốc Việt Nam noi theo.

Không chỉ là một thầy thuốc giỏi với tấm lòng vàng, Lê Hữu Trác còn là một nhà bác học lớn có cống hiến vĩ đại cho nền y học nước nhà. Bộ bách khoa toàn thư y học Hải Thượng y tông tâm lĩnh gồm 28 bộ, 66 quyển là công trình nghiên cứu công phu cả đời ông. Trong bộ sách này, ông đã tổng hợp và san lọc hàng ngàn phương thuốc hay, đúc kết kinh nghiệm điều trị thực tế phong phú, đồng thời nghiên cứu sâu sắc về dược liệu phong phú của Việt Nam với tinh thần "nam dược trị nam nhân" (dùng thuốc nam chữa bệnh cho người nam). Công trình này không chỉ cứu sống hàng vạn người bệnh thời bấy giờ mà còn là di sản vô giá, đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển của nền y học cổ truyền nước nhà.

Dù danh tiếng vang dội khắp nơi, được chúa Trịnh và triều đình nhiều lần vời gọi ra kinh đô để giữ chức quan lớn trong phủ chúa, Lê Hữu Trác vẫn một mực từ chối. Ông yêu thích cuộc sống thanh bình, đạm bạc ở chốn thôn quê, ngày ngày hái thuốc, chữa bệnh, làm thơ và dạy học. Sự từ chối ấy không phải là trốn tránh trách nhiệm, mà là sự lựa chọn kiên định để giữ gìn phẩm chất thanh cao, không bị vấy bẩn bởi chốn danh lợi tầm thường, để trọn vẹn làm một người thầy thuốc của nhân dân.

Tóm lại, Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác là một biểu tượng sáng ngời về y đức, lòng nhân ái bao la và tinh thần liêm khiết, cao thượng của người trí thức Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp của ông, từ việc từ bỏ vinh hoa phú quý để về quê làm thuốc cứu người cho đến bộ bách khoa y học vĩ đại để lại cho đời, đã khắc họa nên chân dung một vị thánh thuốc của nhân dân. Dù thời gian có lùi xa, hình ảnh người thầy thuốc áo vải ngày đêm tận tụy vì sức khỏe con người sẽ mãi mãi là ngọn lửa thiêng liêng sưởi ấm lòng người, là niềm tự hào lớn lao của dân tộc Việt Nam trong sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân.