Người thầy của nhiều thế hệ tình báo (Ông Ba Quốc)

Trong những năm làm lãnh đạo ngành, Ba Quốc đào tạo và dìu dắt nhiều cán bộ trẻ. Một trong những học trò gần gũi là Nguyễn Chí Vịnh, người về sau trở thành Tổng cục trưởng Tổng cục II và Thứ trưởng Bộ Quốc phòng. Trong hồi ức Người thầy, Nguyễn Chí Vịnh không chỉ kể những kỹ thuật nghề nghiệp, mà nhấn mạnh cách Ba Quốc dạy học trò làm người.

Ông yêu cầu người làm tình báo phải trung thực với tổ chức dù công việc buộc họ sử dụng vỏ bọc với đối phương. Đây là ranh giới đạo đức cốt lõi. Nếu quen nói dối đến mức không còn phân biệt mục tiêu, người cán bộ dễ đánh mất chính mình. Vỏ bọc có thể thay đổi, nhưng lý tưởng và nguyên tắc không được phép mơ hồ.

Ba Quốc cũng dạy cách lắng nghe và kiểm chứng. Một nguồn tin hấp dẫn chưa chắc đúng; một người có quá khứ phức tạp chưa chắc không thể sử dụng. Người chỉ huy phải hiểu động cơ, tạo cơ chế kiểm tra chéo và chịu trách nhiệm với đánh giá của mình. Ông thường buộc học trò tự suy nghĩ thay vì cung cấp đáp án sẵn.

Sự nghiêm khắc đi cùng tình cảm. Ông quan tâm đời sống cán bộ, hiểu nỗi cô đơn của nghề và không xem con người như công cụ dùng xong có thể bỏ. Chính ông đã trải qua cảnh gia đình chịu thiệt thòi vì bí mật, nên càng thấu hiểu trách nhiệm bảo vệ người làm nhiệm vụ và thân nhân của họ.

Danh xưng “người thầy” vì thế không đến từ chức vụ chính thức. Nó được tạo bằng cách ông truyền kinh nghiệm sống, sửa từng sai lầm và cho học trò thấy nghề tình báo đòi hỏi sự hy sinh nhưng không được đánh mất lòng nhân hậu.

Một người thầy giỏi không tạo ra những bản sao của mình. Ba Quốc chuẩn bị cho thế hệ sau đối diện bối cảnh khác, khuyến khích đổi mới nguyên tắc hoạt động khi môi trường thay đổi. Di sản của ông không chỉ nằm trong hồ sơ điệp vụ, mà trong cách những học trò tiếp tục xây dựng ngành. Khi Nguyễn Chí Vịnh viết Người thầy, đó cũng là hành động trả nghĩa và trao lại bài học cho công chúng.