Người thầy giáo của ngọn lửa Xô viết
Nguyễn Thị Minh Khai (1910–1941), quê quán: phường Vĩnh Yên, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An. Nguyễn Thị Minh Khai sinh năm 1910 tại thành phố Vinh, trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Từ khi còn rất trẻ, bà đã sớm chứng kiến cảnh nhân dân lao động bị áp bức, bóc lột dưới ách thống trị của thực dân Pháp và phong kiến tay sai. Những hình ảnh ấy đã gieo vào lòng cô gái xứ Nghệ một khát vọng mạnh mẽ: phải làm điều gì đó để đất nước thoát khỏi cảnh nô lệ.
Những năm cuối thập niên 1920, Nguyễn Thị Minh Khai tham gia các tổ chức yêu nước, rồi nhanh chóng trở thành một trong những cán bộ nữ tiêu biểu của phong trào cách mạng. Bà được cử ra nước ngoài hoạt động, tham gia công tác tại Hương Cảng, Thượng Hải, Xiêm và sau đó là Liên Xô. Trong môi trường hoạt động bí mật đầy nguy hiểm, Nguyễn Thị Minh Khai luôn thể hiện bản lĩnh kiên cường, trí tuệ sắc sảo và tinh thần kỷ luật cao.
Năm 1935, tại Đại hội VII Quốc tế Cộng sản, Nguyễn Thị Minh Khai là một trong những đại biểu của Đảng Cộng sản Đông Dương tham dự. Tại đây, bà được bầu vào Ban Chấp hành Quốc tế Cộng sản Thanh niên, trở thành người phụ nữ Việt Nam đầu tiên giữ cương vị quan trọng trên diễn đàn quốc tế. Dù ở xa Tổ quốc, trong lòng bà luôn hướng về phong trào đấu tranh trong nước, đặc biệt là phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh – nơi quê hương bà từng bừng cháy ngọn lửa cách mạng.
Năm 1936, Nguyễn Thị Minh Khai trở về nước, trực tiếp tham gia lãnh đạo phong trào cách mạng ở Nam Kỳ. Với vỏ bọc là một người buôn bán nhỏ và dạy học, bà âm thầm xây dựng cơ sở, tuyên truyền chủ nghĩa cách mạng cho công nhân, trí thức và quần chúng lao động. Trong điều kiện địch khủng bố gắt gao, mỗi bước đi của bà đều đối mặt với nguy cơ bị bắt, bị tra tấn hoặc hy sinh bất cứ lúc nào.
Tháng 7 năm 1940, Nguyễn Thị Minh Khai bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn. Trong nhà tù, bà bị tra khảo dã man nhưng vẫn kiên quyết giữ vững khí tiết, không khai báo, không phản bội tổ chức. Trước tòa án của kẻ thù, bà bình tĩnh, đanh thép tố cáo chế độ thực dân và khẳng định con đường cách mạng mà nhân dân Việt Nam đã lựa chọn là đúng đắn.
Ngày 28 tháng 8 năm 1941, tại trường bắn Hóc Môn (Gia Định), Nguyễn Thị Minh Khai bị xử bắn khi mới 31 tuổi. Trước giờ hy sinh, bà vẫn hiên ngang hô vang khẩu hiệu cách mạng, gửi trọn niềm tin vào thắng lợi của nhân dân và tương lai độc lập của Tổ quốc.
Cuộc đời ngắn ngủi nhưng rực sáng của Nguyễn Thị Minh Khai là minh chứng cho tinh thần kiên trung, bất khuất của những người cộng sản Việt Nam tham gia cách mạng trước năm 1945. Ngọn lửa mà bà thắp lên đã góp phần soi đường cho Cách mạng Tháng Tám thành công, đưa dân tộc Việt Nam bước sang trang sử mới.
