Người thầy giữa chiến hào

Nếu có ai hỏi tôi, trong chiến tranh ai là người đã thay đổi cuộc đời tôi nhiều nhất, tôi sẽ không trả lời đó là một vị tướng hay một người anh hùng nổi tiếng.

Người tôi nhớ nhất là một người thầy.

Điều đặc biệt là lớp học của chúng tôi không có bảng đen, không có phấn trắng, không có bàn ghế.

Lớp học ấy nằm trong một chiến hào giữa tiếng bom rền.

Năm 1970, tôi nhập ngũ khi vừa tròn hai mươi tuổi.

Trong tiểu đội có anh Minh, hơn tôi gần mười tuổi.

Trước khi khoác áo lính, anh là giáo viên dạy Văn ở một trường cấp hai.

Đồng đội ai cũng gọi anh bằng cái tên thân thương: Thầy Minh.

Ban ngày, anh cùng chúng tôi hành quân, đào công sự, chiến đấu.

Ban đêm, khi mọi người nghỉ ngơi, anh lại nhặt một mẩu than cháy dở, viết lên tấm ván hoặc mặt đất những con chữ.

Anh nói:

– Chiến tranh có thể làm đổ trường học, nhưng không thể làm tắt ánh sáng của tri thức.

Một tối mưa rừng tầm tã, cả đơn vị trú trong chiến hào.

Anh Minh lấy từ ba lô ra một cuốn sách đã sờn mép.

Đó là cuốn Truyện Kiều.

Anh đọc chậm rãi từng câu thơ.

Giọng anh trầm ấm, át cả tiếng mưa rơi.

Đọc xong, anh bảo:

– Sau này đất nước hòa bình, các cậu phải tiếp tục học. Một dân tộc mạnh không chỉ vì biết cầm súng, mà còn vì biết cầm sách.

Lời nói ấy khiến tôi suy nghĩ rất nhiều.

Có lần tôi hỏi:

– Thầy ơi, giữa bom đạn mà thầy vẫn mang theo sách, có nặng không?

Anh cười hiền:

– Nặng chứ. Nhưng nếu bỏ cuốn sách này đi, thầy sẽ thấy lòng mình còn nặng hơn.

Rồi anh vuốt nhẹ từng trang giấy như vuốt một báu vật.

Đầu năm 1972, đơn vị chúng tôi tham gia một trận đánh lớn.

Trước giờ xuất kích, anh Minh gọi tôi lại.

Anh đưa cho tôi cuốn sách.

– Nếu thầy không trở về, cậu giữ lấy. Khi hòa bình, hãy đọc tiếp những trang còn dang dở.

Tôi gắt lên:

– Thầy nói gì vậy? Chúng ta sẽ cùng về!

Anh chỉ mỉm cười.

Đó là nụ cười bình thản nhất tôi từng thấy.

Trận đánh hôm ấy vô cùng ác liệt.

Chúng tôi giành được mục tiêu.

Nhưng anh Minh đã hy sinh khi đưa một chiến sĩ bị thương vào nơi an toàn.

Khi tìm thấy anh, trong túi áo vẫn còn một mẩu bút chì ngắn và tờ giấy ghi mấy dòng chữ:

"Nếu tôi không trở về, xin hãy để những đứa trẻ được học trong hòa bình."

Tôi ôm cuốn sách vào lòng.

Khóc như chưa bao giờ được khóc.

Sau ngày đất nước thống nhất, tôi trở về quê.

Điều đầu tiên tôi làm không phải là tìm việc.

Tôi đăng ký học bổ túc văn hóa.

Rồi học tiếp.

Nhiều năm sau, tôi trở thành một giáo viên.

Ngày đầu tiên đứng trên bục giảng, tôi đặt cuốn sách cũ của anh Minh lên bàn.

Tôi biết, người thầy năm xưa vẫn đang đứng cạnh mình.

Mỗi dịp khai giảng, tôi đều kể cho học sinh nghe về anh.

Các em hỏi:

– Thầy ơi, sao thầy luôn mang theo cuốn sách cũ ấy?

Tôi mỉm cười:

– Vì trong cuốn sách này có một người thầy đã dạy thầy bài học lớn nhất của cuộc đời.

Đó là bài học về lòng yêu nước, về tri thức và về niềm tin.

Các cháu thân mến!

Chiến tranh không chỉ cần những người biết chiến đấu.

Chiến tranh cũng cần những người biết gieo hy vọng.

Người thầy năm xưa không chỉ dạy chúng tôi đọc chữ.

Anh dạy chúng tôi cách làm người.

Dạy rằng cầm súng để bảo vệ Tổ quốc, nhưng cầm sách để xây dựng tương lai.

Hôm nay, khi các cháu được học trong những ngôi trường khang trang, có thầy cô tận tụy và đầy đủ sách vở, hãy trân trọng điều đó.

Bởi đã từng có những người thầy mang theo một cuốn sách vào chiến trường, để giữ gìn ngọn lửa tri thức giữa khói bom.

Và mỗi lần bước vào lớp học, tôi lại nhớ đến chiến hào năm ấy.

Nơi có một người thầy mặc áo lính, dùng mẩu than làm phấn, dùng mặt đất làm bảng và gieo vào lòng chúng tôi một niềm tin bất diệt:

Bom đạn có thể phá hủy mọi thứ, nhưng không bao giờ phá hủy được khát vọng học tập và tương lai của dân tộc Việt Nam.