NGƯỜI THẦY KHÔNG CHỈ DẠY CÁCH NGHIÊN CỨU
Một người thầy giỏi có thể truyền đạt kiến thức. Một người thầy lớn còn giúp học trò hình thành cách suy nghĩ, thái độ làm việc và trách nhiệm đối với con người.
Trong hồi ức của bác sĩ Trần Thị Lịch, hình ảnh Giáo sư Đặng Văn Ngữ không chỉ gắn với ý tưởng nghiên cứu vắc xin sốt rét mà còn với cách ông trực tiếp hướng dẫn từng công việc.
Ông quan sát kỹ thuật mổ muỗi, kiểm tra tiêu bản và yêu cầu người thực hiện chú ý đến từng chi tiết. Những mẫu vật nhỏ bé không được phép xử lý qua loa, bởi chỉ một sai sót trong thao tác cũng có thể ảnh hưởng đến việc quan sát và nhận định kết quả.
Sự tỉ mỉ ấy phản ánh một nguyên tắc cơ bản của nghiên cứu khoa học: kết quả đáng tin cậy phải được xây dựng từ những thao tác chính xác và quá trình kiểm tra nghiêm túc.
Giáo sư cũng quan tâm đến sức khỏe của các thành viên. Theo lời kể của bà Lịch, ông thường nhắc mọi người phải tự bảo vệ mình. Công việc nghiên cứu dù quan trọng đến đâu cũng không thể tách rời trách nhiệm bảo đảm sức khỏe của người thực hiện.
Trong hoàn cảnh chiến trường, lời nhắc ấy càng có ý nghĩa. Các thành viên phải làm việc giữa vùng sốt rét lưu hành, đối mặt với muỗi truyền bệnh, thiếu thốn phương tiện và nguy cơ bom đạn. Sự quan tâm đến sức khỏe không phải việc bên lề, mà là điều kiện để cả đoàn có thể tiếp tục nhiệm vụ.
Bác sĩ Lịch còn nhớ hình ảnh người thầy trực tiếp tham gia bắt muỗi, cùng đồng nghiệp làm việc và chia sẻ những khó khăn của thực địa.
Qua những công việc hằng ngày, người học trò không chỉ học cách sử dụng dụng cụ hay quan sát mẫu vật. Bà còn chứng kiến thái độ của một nhà khoa học đối với công việc: kiên trì, nghiêm túc, không dễ dàng hài lòng khi chưa có bằng chứng rõ ràng.
Những bài học như thế thường không nằm trong giáo trình. Chúng được truyền từ người thầy sang người học trò qua từng buổi làm việc, từng lần sửa kỹ thuật và từng quyết định trong hoàn cảnh khó khăn.
Sau hơn nửa thế kỷ, khi nhớ lại những ngày ở Vĩnh Linh, bác sĩ Trần Thị Lịch vẫn nhắc đến người thầy với lòng kính trọng.
Có lẽ, đó cũng là một trong những di sản sâu sắc nhất của người làm khoa học: không chỉ để lại một hướng nghiên cứu hay một công trình, mà còn để lại cách làm việc và những giá trị nghề nghiệp trong thế hệ tiếp nối.
